De voorganger van de AIVD, de Bin­nen­landse Veiligheidsdienst, heeft vanaf 1962 Roel van Duijn afgeluisterd en geschaduwd. Van Duijn was op dat moment zeventien jaar, had z’n gymnasium net niet afgemaakt en noemde zich ‘anarchist’. In de loop van de jaren werd Van Duijn de personificatie van de provobeweging, daarna van de Ka­bou­ters en verder nog van alles wat links, ecologisch en alternatief was.

Een niet onbelangrijk detail: Van Duijn en zijn kompanen waren geen ‘anarchisten van de daad’, maar juist van het ludieke soort. Ze geloofden niet in geweld, namen in de jaren ’60 en ’70 ook afstand van het violente deel van de Duitse studentenbeweging en zeker van de RAF. Als je iets van provo kan zeggen, is het dat het een vreedzaam, Nederlands alternatief is geweest voor de linkse terreur die in Italië, Duitsland en de VS wel degelijk is uitgebroken.

Roel van Duijn is er pas geleden achtergekomen dat hij waarschijnlijk al vijftig jaar geschaduwd wordt. Hij kreeg een dossier thuisbezorgd van 353 pagina’s (kosten: € 123,90), waarin zijn wederwaardigheden tot 1982 zijn geboekstaafd. Er moet meer zijn, informatie die actueler is, maar die mocht Van Duijn niet inzien, want ‘staatsgeheim’.

Hijzelf werd al die tijd als staatsgevaarlijk gezien.Dat is niet alleen vreemd, maar vooral ook dom gedacht van die toenmalige BVD. Ja, er bestond een Koude Oorlog, de Sovjetdreiging was in de jaren ’50, ’60 en ’70 niet imaginair, maar zeer reëel (net zo reëel als het reëel bestaande socialisme), maar Van Duijn is altijd een anticommunist geweest, die niets zag in het Sovjetsysteem.

Ik geloof zeker dat het een taak was van de BVD om communistische partijen en Albanië-aanhangers in de gaten te houden, want zoals we weten is terreur een vast onderdeel van de communistische leer. Maar door nu juist een vrijheids- en vredelievende man als Van Duijn te volgen, heeft de dienst duidelijk gemaakt werkelijk niets van de politieke verhoudingen te begrijpen. Verder kan je van Van Duijn zeggen: hij had gelijk met zijn zeer vroege ecologische bewustzijn, dat in de jaren ’60 lacherig werd afgedaan, en dat nu standaard is bij bijna alles en iedereen.

Natuurlijk deden in linkse kringen altijd geruchten dat De Dienst infiltreerde, maar het siert Van Duijn dat hij zich daar niet al te druk over wilde maken, en zich er zeker niet op liet voorstaan, zoals zoveel actievoerders die er prat op gingen, als was het een medaille. Maar paranoia was hier dus op zijn plaats. Van Duijn was goedgelovig.

Als u vindt dat u rechts bent, moet u dit eens lezen.

Sinds maart hield de AIVD drie Telegraaf-journalisten in de gaten, omdat ze in het bezit zouden zijn van staatsgeheimen, waarvan ze hun bronnen niet bekend willen maken. Op 28 maart schreef die krant dat de AIVD klakkeloos de rapporten van Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten had overgenomen, zonder zelf enig onderzoek te doen naar de situatie in Irak. Sindsdien wordt vooral de journaliste Jolande van de Graaf achterna gezeten, afgetapt en nog zo wat. Zij zou haar informatie gekregen hebben van voormalige AIVD-medewerkers, maar weigert de herkomst te benoemen. Dat is haar goed recht.

Eerst oordeelde een Haarlemse rechtbank dat de AIVD rechtmatig had gehandeld, maar sinds kort is er dan een vonnis van de Amsterdamse rechtbank, waarin de veiligheidsdienst gesommeerd wordt ogenblikkelijk te stoppen met het afluisteren en schaduwen van Van der Graaf. Als liberaal kan je je alleen maar zorgen maken over het gemak waarmee de Nederlandse inlichtingendiensten mogen aftappen. Nergens ter wereld gebeurt dat zo veelvuldig als hier. Het lijkt wel of we in Tsjetsjenië leven, en niet in een van de oudste democratieën ter wereld.

Ik geloof in het nut van geheime diensten, maar juist omdat ze in het geniep opereren, is het noodzakelijk ze scherp te controleren. Alles wat klakkeloos zijn gang kan gaan, gaat over de streep: dat geldt voor misdadigers en voor geheime diensten. We hebben dat gezien bij de CIA inzake Irak, en er is geen enkele reden om te denken dat de AIVD voorzichtiger zou zijn. Het schaduwen van burgers door de Staat is een van de grofste schendingen van mensenrechten, en er moeten zeer reële aanwijzingen zijn om dergelijke acties te rechtvaardigen.

Vier jongemannen die avond aan avond bommen in elkaar knutselen… dat lijkt me redelijk. Maar omdat de voormalige BVD haar vaste vijand is kwijtgeraakt (het communisme) en de huidige AIVD maar niet kan beslissen wat haar actuele vijand is (de islamisten of toch de columnisten die tegen het islamisme waarschuwen) kan de Dienst opereren in een vacuüm, waarin rechts haar van oudsher het voordeel van de twijfel geeft en links boe roept als het om een linkse vervolging gaat.

Die eenkennigheid moeten we laten varen: Van Duijn, Van der Graaf, GroenLinks of De Telegraaf, het zijn geen staatsgevaarlijke individuen of instituties. Het oogluikend toestaan van tap en schaduw bedreigt de bewegingsvrijheid van elke Nederlandse burger. Links/rechts: laat je toch niet langer tegen elkaar uitspelen.