Dit land is lang gepamperd, er zijn veel sociale voorzieningen, waardoor individuele misère collectief wordt opgevangen. Wij noemen dat solidariteit, het betekent relatief hoge belastingen, maar ook geen straatkinderen die verhongeren in uw achtertuin, en zolang het allemaal betaald kan worden, is er veel voor te zeggen.

De kwestie is: dat lukt niet meer op de oude voet.

U denkt dat ik met ‘dit land’ Neder­land bedoel, en met dat pamperen de Ne­derlandse verzorgingsstaat. Maar ik bedoel Flevoland, en in het bijzonder de ongekroonde, maar feitelijke provinciehoofdstad Almere. Le­ly­stad is het officieel, maar Almere is het door omvang en belang geworden.

Flevoland en Almere vertegenwoordigen in een aantal opzichten de hyperversie van Nederland: het Nederland van flink na de oorlog, de jaren zestig en zeventig, toen de sociale voorzieningen almaar werden uitgebreid en de overheid de ene na de andere taak overnam van de individuele burger. En dat gebeurde hier nog fanatieker dan ergens anders, omdat de nieuwe provincie en de nieuwe stad een modelsamenleving moesten weerspiegelen, die grofweg het Joop den Uyl-ideaal moesten benaderen.

Het heerlijke was: de eerste Almeerse bewoners namen midden jaren zeventig hun intrek, er was geen sprake van ‘dood hout’, ze konden hier from scratch beginnen, en vandaar ook mijn indruk: Nederland is een verzorgingsstaat, maar Almere is dat maal factor twee. Denk even terug aan de jaren zeventig, de sfeer, en realiseer u dat Almere de grote, net ontgonnen proeftuin was, waar al dat moois en nieuws kon bloeien. De mensen arriveerden er als migranten, dit was niemandsland en dus van iedereen: braakliggend terrein, waar het definitieve Keerpunt kon worden gemaakt. (‘Keerpunt ’72 – dat was het programma van de drie ‘progressieve partijen’, te weten PvdA, D66 en de PPR, waarmee ze gezamenlijk de verkiezingen van 1972 ingingen.)

Er wordt wel gezegd dat de eerste Al­meerse bewoners ‘pioniers’ waren, maar dat is eigenlijk niet juist. Bij pioniers stel ik me de Amerikanen voor die in de negentiende eeuw naar de westelijke staten trokken, waar vooralsnog geen WAO en AWBZ op hen wachtte. De Almeerders zijn van meet af aan behoorlijk vertroeteld door de plaatselijke overheid, omdat er iets te bewijzen viel: ziet toch hoe Sterk & Progressief. In die zin kent de korte geschiedenis van Almere meer Sovjet-achtige trekjes dan Amerikaanse.

Voorbeeld: de eerste gemeenteraadsverkiezingen ooit werden er pas gehouden in 1983. Tot die tijd was er het Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders (ZIJP), de almachtige, alwetende en goeddoende overheid, met als hoofdlanddrost Han Lammers. Tot aan 1983 was er dus al wel die overvloed aan voorzieningen, maar geen democratie. Joris van Casteren heeft er indringend over geschreven in zijn boek Lelystad.

Je krijgt dus de volgende combinatie: een overheid die zeer goed voor haar mensen zorgt, met één klein nadeel: die mensen kunnen zelf weinig tot niets terugzeggen.

Die afhankelijkheid werkt tot op de dag van vandaag door, want als een voetbalclub in Almere in financiële problemen komt, is de eerste gedachte: ‘Naar de gemeente. Die zal het oplossen.’ Er is mij toegefluisterd door iemand die het kan weten, dat het Al­meer­se bedrijfsleven al net zo reageert. Vrije ondernemers, ja – maar hun eerste pasjes zetten ze toch vooral wanneer de gemeente ze veilig bij de hand neemt. Almere is dé verzorgingsstad van Nederland.

Het blijft navrant te moeten concluderen dat juist in deze enclave, waar tot aan 1 januari 2008 de zogeheten scootmobiels te geef waren (vandaar het surplus dat je hier aantreft), dat juist in dit beloofde progressieve land de PVV de grootste partij werd in de gemeenteraad. Nogmaals: waar links Nederland haar droom kon uitleven, werd uiteindelijk Wilders de grootste.

Ik heb het idee, dat al die gemeentelijke handreikingen en subsidies er de mensen niet leuker op hebben gemaakt, maar juist minder sociaal, minder tolerant. Zelfredzaamheid, eigen initiatief, de ‘pioniersmentaliteit’: het is overal te vinden, maar cynisch genoeg toch het minst in het Nieuwe Land, in deze Nieuwe Stad waar je het zou verwachten.

Ik geloof niet dat ‘meer overheid’ vanzelf leidt tot aardiger of sociaal vaardiger burgers. Ik kijk naar Al­me­re, en ik zie dat daar de meeste bestuurders, van VVD-huize én die van de PvdA, tot dezelfde conclusie zijn gekomen, wijs geworden door ervaring. Die verzorging van de overheid gaat minder worden – dat is zo goed als zeker.

Hoe voorkomen wij dat een en ander uitloopt op sociale rancune, xenofobie en een failliete inboedel?

Ik denk dat de VVD, hier vertegenwoordigd door Arno Visser, betere papieren in handen heeft dan de PvdA (en maak meteen een uitzondering voor de Almeerse PvdA-wethouder Adri Duivesteijn, die in een aantal opzichten ‘plus VVD’ is dan de VVD.)