Stemmen - dat doe ik het liefst 's ochtends vroeg, voor 8.30 uur. Volgens Maurice de Hond is het typisch CDA-gedrag, dat ochtendstemmen. Platteland. In dit geval volg ik als stadsmens graag de provincie. Anderen schieten haastig nog even het stemlokaal in voordat ze aan het werk moeten, ik doe met die koude drukte mee, maar ga daarna op een terras zitten en overdenk niet mijn zonden maar mijn stemkeuze.

Weer VVD, voor de zoveelste keer. Toch werd ik de laatste week bekropen door de verleiding ditmaal D66 te stemmen. Die twijfel werd ingegeven door twee zaken: de moed van Pechtold om vóór de verkiezingen de hypotheekrenteaftrek ter discussie te stellen - want ik geloof dat iedereen in z'n hart weet dat zoiets moet gebeuren, is het niet nu, dan over hooguit twee jaar.

De tweede reden is eigenlijk interessanter, want minder algemeen. Volgens mij werd ik getroffen door een aanval van snobisme - zo kun je het nog het beste omschrijven. Er stemmen natuurlijk altijd veel mensen op de VVD, maar die komen toch niet uit mijn directe vriendenkring. Het grote gruwen over de Volkspartij behoort inmiddels tot het verleden, maar erop stemmen, dat willen de vrienden niet. Maar vriend P. bekende me dat-ie dit keer ook op de liberalen van Rutte zou stemmen. Dat verheugde me, want vriend P. heeft een lange, bijna komisch aandoende worsteling met de PvdA achter de rug, een beetje zoals andere mannen worstelen met hun moederbeeld. Maar stiekem moet ik het toch minder leuk hebben gevonden dan ik zei, want nu was ik mijn exclusiviteit kwijt in de vriendenkring. En toen ik me ook nog bedacht dat er wel heel erg veel Nederlanders op de VVD zouden stemmen dit keer, een enorme massa, toen zei ik tegen mezelf: 'Dit is snobisme. Doe niet zo deftig. Hup, VVD.'

Het is nogal wat dat de liberalen onder Rutte gegroeid zijn, met de dreiging van de PVV aan de rechterkant. Ik bedoel dat laatste niet alleen in politieke en percentuele, maar ook in morele termen. Er zijn nu weer mensen die net doen alsof het verschil tussen de VVD en de PVV te verwaarlozen zou zijn, maar het tegendeel is waar. Juist tussen die twee partijen loopt een scherpe, en wat mij betreft alles bepalende scheiding: de VVD gelooft in de liberale rechtsstaat en het beginsel van wederkerigheid, de PVV tast die bij ieder voorstel weer aan. In die zin is de PVV van alle Nederlandse partijen, inclusief de SP de minst liberale - en dus is een groot liberaal tegenwicht geboden. Voor het eerst vind ik het niet aanmatigend, maar terecht dat de VVD 'volkspartij' in haar naam heeft opgenomen, want 'het volk' wordt in Nederland geclaimd door Wilders, en die verbindt daar automatisch een diep ressentiment en regelrechte moslimhaat aan, alsof die dingen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Het is maar een politieke slogan, en dus een gemeenplaats: 'Het gaat niet om je afkomst, maar je toekomst', maar duidelijk anti-Wilderiaans is-ie wel.

En dan was er nog een artikel in NRC-weekblad, waarin de stand van politiek Nederland werd opgemaakt. 'De behoudzuchtige verliezers staan tegenover de hoog opgeleide kosmopolieten. De eerste groep voelt zich geplaagd door financiële zorgen (…) en wil vooral Nederlander en géén Europeaan zijn. De tweede groep heeft het eigen leven geheel op orde en koestert grenzeloos vertrouwen in de toekomst.'

Ja, waren die groepen maar zo netjes te scheiden. In werkelijkheid huizen beide stammen vaak in één borst (bijvoorbeeld de mijne). Het gaat er dan om wie wint.

Illustratie: Net een weekend naar Parijs geweest met man (kosmopolitisch!).

Terug per eerste klasse van de Thalys, met eten en internet. Voor mij een oudere vrouw die werkelijk alle toonaangevende kranten en weekbladen verslindt. Nouvel Obs, Neue Zürcher Zeitung, le Figaro, le Monde, okay Elsevier, le Point, Economist, Newsweek. 'Ha, een echte Europese intellectueel,' denk ik tevreden.

Zij gaat even naar de wc, komt terug, tas weg. Totale, blinde paniek, ik zie het in haar ogen. 'Is hier… is hier iemand geweest?' vraagt ze ons, het klinkt bijna snauwend. 'Nee, nee.' Vrouw blikt nu wild om zich heen, dan weer naar ons, en even weet ik, heel even, dat ze ons niet uitsluit als daders - deze twee mannen, die er niet standaard Nederlands uitzien. Ze zegt daar niets van, maar dat voel je.

Ik hoor mezelf een warme, geaffecteerde stem opzetten: 'Mevrouw, die tas van u, die kan niet weg zijn.'

Dertig seconden later wordt-ie gevonden, gewoon, op de stoel vóór haar.

Zij bedankt voor de morele steun, we wuiven dat weg.

Drukte om niks. Maar die split second van twijfel bij die vrouw - het had de PVV-kant op kunnen gaan, en het werd - 'reuze bedankt, hoor' - de VVD.

En dat is een wereld van verschil.