VN MediagidsHoe meer democratie, hoe langer die bestaat, des te minder hoeft het volk één te zijn

Op deze pagina vind u de volgende onderwerpen:

U kunt ook direct naar het hoofdmenu of het zoekveld springen.

Samenleving / egypte / Midden-Oosten 17.02.2011

Door Stephan Sanders

Egypte bleef langer de hoofdakte van het wereldnieuws dan ik had durven hopen, die hele finale van Mubarak weg, parlement ontbonden, Tahrirplein weer schoongeveegd hoorde er nog bij, en ik had daar niet meer op gerekend. De Egyptenaren zelf zullen iets heel anders aan hun kop hebben, maar ik verheugde mij over de bestendigheid van het nieuws. De vorige dag ging het over dat Caïreense plein, en de volgende dag nog steeds. Zelfde setting, zelfde onderwerp, zelfde hoofdrolspelers. Er leek zich zoiets aan te dienen als een longue durée in het dagelijkse nieuws, en dat gebeurt zelden, want onze krantenkoppen en het achtuurjournaal worden getekend door de histoire événementielle - de toevallige geschiedenis van gebeurtenissen, om nog even het deftige jargon van de Franse Annales-school aan te houden.

Ik verlang altijd zeer naar die longue durée; ik doe niets liever dan 'voorrang geven aan de historische structuren' boven de 'toevallige feiten'. Wie het nieuws bijhoudt, wil zich kunnen inschrijven in een verhaal, een ouderwets feuilleton, waarin niet van de ene op de andere dag alles anders is dan daarvoor. Maar meestal gaat het toch zo: 'Italiaanse vrouwen demonstreren tegen "geile Berlusconi"', waarna het vervolg luidt: 'Weinig provincie in radiodebat' of 'Snelweg decor voor VVD-festijn'.

Deze willekeurige en wanordelijke volgorde van gebeurtenissen staat mij zeer tegen, en toch is deze hink-stap-sprongtactiek de essentie van de journalistiek.

Elke dag iets anders, iets volkomen onverwachts: van het Afrikaanse Ivoorkust springen we roekeloos over naar de aanstaande top van de G20, om daarna in sneltreinvaart nog even Washington aan te doen. Er is iets in het menselijke brein dat zich tegen deze wirwar aan feiten verzet. Als kind al vond ik het heerlijk wanneer ouders of oppassers een verhaaltje voor het slapengaan vertelden: het mocht over van alles en nog wat zijn, zolang de hoofdrol maar werd vervuld door 'Tuffy, het mannetje van de radio'. Die mocht dan voor mijn part in Vietnam verdwaald raken (was toen in de mode).

En nog steeds kunnen we niet wachten een zekere lijn te ontdekken in de dingen die zich aan ons voordoen - god, wat kijken we uit naar de 'historische structuren over de langere termijn' terwijl zich op het eerste gezicht niets anders dan chaos aandient. Elke speculatie over de toekomst van Egypte is ongeveer even wetenschappelijk als de voorspelling van de uitslag van een nog te spelen voetbalwedstrijd. Onderschat de Moslimbroeders niet! Overschat de Moslimbroeders niet! Waarom laat u zich nu niet alvast zien, O Historische Structuur, in plaats van ons zo te laten gissen?

- Speculatie over de toekomst van Egypte is als het voorspellen van een voetbaluitslag

Het is een flinke stap om van de Egyptische opwinding warm te lopen voor de saaiste (want getrapte) verkiezingen die Nederland kent: die van de Provinciale Staten. Johan Remkes (VVD) is sinds 1 juli 2010 commissaris van de koningin in Noord-Holland. Ik wist dat niet, ik heb het net gegoogled.

De stem die ik zal uitbrengen is een lauwe stem - beschamend lauw, vind ik, wanneer ik zie hoe in Egypte letterlijk werd gewaakt voor faire, betrouwbare verkiezingen. Daar spreken ze nog zonder te giechelen over 'het Egyptische volk' - en dat volk, dat wil dan wat. Een en hetzelfde ding, ook dat nog. Misschien is het een noodzakelijke illusie voor een revolutie, maar iedereen die langer in een democratie heeft geleefd, weet dat er niets van aan is.

Die partij die nog steeds dat volk in haar titel voert, de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie, was lange tijd de minst 'volkse' aller partijen.

Vroeger had je de Katholieke Volks Partij, en daarvan kon je ook al niet zeggen dat ze de belangen van 'heel het volk' vertegenwoordigde, want haar achterban bestond bijna alleen uit katholieken. Er is een klein maar fijn verschil tussen 'volk' en het 'volkse' - dat laatste heeft een wat ordinaire connotatie. De traditionele volkspartijen beoogden meer te zijn dan een afspiegeling van specifieke belangengroepen - ze waren een algemene lijn toegedaan, waarin de timmerman en de hoogleraar zich kon vinden.

Net nu het idee van de volkspartij volkomen uitgewerkt lijkt, heeft zich een echt volkse partij aangediend: de Partij voor de Vrijheid. Jammer genoeg was die 'V' van Volkspartij al vergeven aan haar naaste concurrent, de VVD. Maar het idee dat het volk eigenlijk één ding wil, en dat zij weten wat dat is, bestaat alleen nog bij die club.

Tot slot een echte longue durée-afsluiting: hoe meer democratie, hoe langer die bestaat, des te minder hoeft het volk één te zijn.

Iedereen die daar rouwig om is, verlangt eigenlijk terug naar de Bezettingstijd.

[reageren]