Dat was een gemene uitruil die Frits Bolkestein voorstelde: bezuinig geen tweehonderd miljoen op de kunsten, maar kort stevig op het budget van de ontwikkelingshulp?

Met het eerste deel van die uitspraak liet Bolkestein zich kennen als lid van de culturele elite, die nu ineens 'links' heet, maar al sinds jaar en dag naar concerten en theatervoorstellingen gaat zonder dat je daar nu struikelt over vlaggen met rode tomaten.

Met het tweede deel zet Bolkestein al die ensemble-spelers, regisseurs en dramaturgen voor het blok: is de kunst die zij maken noodzakelijker dan, ik noem eens wat, schoon drinkwater in de Centraal-Afrikaanse Republiek? Als het Dudok-, het Rubens- en die andere tweehonderdvijftig strijkkwartetten blijven bestaan, moet dat dan ten koste gaan van een scholenproject in Congo? Dit riekt naar eigen cultuur eerst - eerder dus nog dan de eerste levensbehoefte van vreemden.

De meeste kunstenaars zullen zich eruit redden door te zeggen dat hier 'een valse tegenstelling wordt gecreëerd' - altijd de vluchtroute voor mensen die niet willen kiezen - maar goed, budgetten zijn niet onbeperkt, politiek bestaat uit keuzes maken, uit de kunsten of de hulp.

Nu wil het verschrikkelijke toeval dat kunstenaars links zijn - nee, niet allemaal, maar voor het overgrote deel. Bij de symfonieorkesten zal het nog wel meevallen - ik meen dat vooral de kopersecties de naam hebben nogal VVD-erig te zijn, op zo'n Dixieland manier - maar de theatergezelschappen, de kleinere mime-ensembles? Zo uit mijn duim denk ik te weten dat de enthousiaste PVV-stemmers daar op één hand te tellen zijn. Bolkesteins voorstel is voor hen een duivels dilemma. Doe ik goed of doe ik kunst?

Het blijft interessant om te zien hoe overweldigend geslaagd de linkse overname van de kunsten is geweest, in de jaren zestig. Het Concertgebouw, dat nu wordt weggezet als een 'linkse hobby', gold toch heel lang als het bastion van de gezeten burgerij. Toen de Notenkrakers hun protest lieten horen, was dat gericht tegen de bedaagdheid van het repertoire, het conformisme van de uitvoeringspraktijk. Dat Concertgebouw stond voor de gevestigde orde, dat was burgemeester van Hall, politie die provo's wegsleepte, daar moest de beuk in. Hetzelfde gold voor de grote theatergezelschappen, die voorstellingen maakten voor dames in bontjassen. Dat was allemaal zeer verderfelijk en de tomaten spatten uiteen op het nerts.

Nu, dertig jaar later, is er sprake van een nieuwe opstand: de opstand van de oude Veronica- en Trosgeneratie. Hun nazaten telden nooit zo mee, kregen een hoekje toegewezen in het publieke bestel, en dat hoekje werd een hoek en nam een steeds groter aandeel voor z'n rekening. Tussen de hoge en lage cultuur bestond een stilzwijgende overeenkomst. De hoge cultuur mocht hoog en belangrijk zijn, daar wilde ook de schlagervereniging wel zijn handtekening onder zetten, als de schlagerliefhebbers maar niet gedwongen werden naar Schönberg te luisteren.

Een gebenedijde vorm van apartheid: ja, Anton Webern is veel hoogstaander dan een klucht, het zal wel, maar mogen wij nu naar het Theater van de Lach, want de voorstelling begint over een minuut. Ieder zijn eigen culturele thuisland, en laat mekaar vooral met rust.

Met die rust lijkt het gedaan en ook de oude hiërarchie wordt niet meer geaccepteerd. Een symfonieorkest is een 'tromboneclubje voor de grachtengordelelite' en dan weet je wel hoe laat het is. Het Amsterdamse CDA-raadslid Diederik Boomsma heeft honderd jaar na dato eindelijk door dat Schönberg 'tenenkrommend lawaai' oplevert. De werken van Jackson Pollock? 'Autistisch gedruppel.'
Er zullen zeer veel raadsleden vóór Boomsma zijn geweest, die soortgelijke revelaties hebben gehad, maar daar liepen ze niet mee te koop. Dat kwam je reputatie niet ten goede. Op z'n minst bracht je enige eerbied op - ook als je moest huichelen - voor datgene wat jou persoonlijk dus niet zo kon bekoren. Spreker verontschuldigde zich met een deemoedig lachje.

Maar sinds Fortuyn is huichelen bijgeschreven in het Wetboek van Strafrecht, en dus worden er nu, vijfen-veertig jaar later, echte harde noten gekraakt. Alles wat zweemt naar het gecompliceerde en het niet onmiddellijk begrijpelijke is volksverlakkerij.

De vorige opstandelingen wilden meer van het moderne, een veelzijdiger elite, die ook de avant-garde omhelsde - en dat gold als links. Maar deze Gideonsbende heeft de lessen van Mao en Stalin werkelijk begrepen. Alles voor het volk. En wat het volk niet één, twee, drie vat, is links en elitair en dus onzinnig.

Daar zit Frits Bolkestein op de tweede rij in het Concertgebouw, hij luistert naar Bruckner. Het ziet er heel links uit.