Iemand met wie ik vroeger bevriend was, zei me tussen andere, veel gezelliger bedrijven door: 'En nu moet je eens ophouden over die adoptie te schrijven, want dat weten we nu wel.'

Dit trof me, want ik schrijf vaak over adoptie, maar koester zelf de illusie dat ik niet zozeer over adoptie schrijf als particuliere anekdote, maar veel meer over het 'idee' van adoptie, dat niet beperkt blijft tot geadopteerden. Om het wat pathetisch te zeggen: iedereen wordt 'in het leven gesmeten', zonder toestemming vooraf, en het is tamelijk onuitstaanbaar dat je het moment van je geboorte wel moet aanvaarden maar het je niet zelf kunt herinneren. Kinderen die opgroeien bij hun verwekkers kunnen nog navraag doen, geadopteerden meestal niet. Maar wat die twee groepen delen, is een vreemd, moeilijk te bevatten begin. Het adoptieverhaal is dus een dramatisering van de algemeen menselijke conditie: dat je maar moet aannemen dat je geboren bent.

Wat een omhaal van woorden om mezelf te verdedigen. Later pas bedacht. Op het moment dat die vriend van vroeger zijn opmerking maakte, dacht ik gekwetst: 'Ja, als je zelf geboren en getogen bent in Badhoevedorp, moet het adoptierelaas wel onverteerbaar zijn.' Ook lichtte spontaan het woord 'themanijd' op.

Maar als zo vaak schonken die valse gedachten me op den duur geen bevrediging, en begon ik toch aan mezelf te twijfelen. Ook weer niet zo dat ik het adoptieonderwerp vermeed, maar schreef ik erover, dan hoorde ik die gewezen vriend op de achtergrond.

Nu heb ik net een essay gelezen dat me op een onverwachte manier bemoedigt. De zomer is de tijd van de boeken die je allang had willen lezen, en op mijn verlanglijstje prijkte de bundel van Willem Jan Otten, Onze Lieve Vrouwe van de Schemering.

Het eerste stuk begint zo: 'Stel je voor: je sluit je ogen en je herinnert je dat je voor het eerst dacht: dit hier om me heen, dit warme, alles omvattende, dat is mijn moeder. Of: nu word ik geboren. Of zelfs: nu versmelten mijn vaders zaad en mijn moeders eicel tot mij. Hier begin ik.'
Daarop laat Otten ontnuchterend volgen: 'Het ontbreekt ons aan de meest primaire herinneringen.'

Zo zijn er nog wat alinea's die ik zelf geschreven zou willen hebben, dan volgt de zin: 'Ik sta in mijn bestaan zonder een duidelijk, begrijpelijk begin.' Geen woord over adoptie, maar dus alles over adoptie.

Dan de wending. Otten beschrijft hoe zijn moeder hem 'met uitzonderlijke accuratesse' kan vertellen over zijn geboorte, zelfs over het eerste schopje dat ze tegen haar buikwand voelde. Bovendien heeft Otten zelf een zoon, die hij weer kan vertellen over diens geboorte.

Ik snap hoe het werkt, maar hier moet ik noodgedwongen afhaken. Er is niemand in mijn omgeving die kan of wil bevestigen dat ik ooit echt 'begonnen ben'. Ik voerde een tijdje geleden een gesprek met Willem Jan Otten, we kregen het over homoseksualiteit, en hij zei: 'Het moeilijkste daaraan lijkt me toch dat je niet met je geliefde kinderen kan krijgen.' Ik vond dat toen een rare, archaïsche opmerking, omdat ik de kinderloosheid niet als een gemis ervaar. Ik leen nu even een zinnetje van de vrouw van wie ik graag zinnetjes leen, Renate Rubinstein: 'Oogkleppen bij iemand van zijn niveau amuseren.' Dat dacht ik. Maar nu ik dat eerste essay van Otten heb gelezen, begrijp ik veel beter wat hij toen bedoelde. Dat was veel minder oogklepperig dan ik begrepen had.

Otten is een filmfanaat en hij haalt het voorbeeld aan van de blockbuster Back to the future, waarin Michael J. Fox een zestienjarige jongen speelt die dankzij een tijdmachine terugkeert naar de tijd van vlak voor zijn conceptie. Deze dwaalgast moet er dus voor zorgen dat zijn (latere) moeder het aanlegt met zijn (latere) vader, en met niemand anders, wil Michael J. Fox Michael J. Fox worden.
Ottens cryptische analyse: 'Er is vermoedelijk maar één manier om jezelf te willen, en dat is door niet jezelf gewild te hoeven hebben.'

Anderen 'willen' of maken je, per geluk of ongeluk. Dat is lastig te accepteren, en daarbij helpt de navraag (bij eigen moeder) of de toespraak (bij eigen zoon). Ik geloof dat Willem Jan Otten me toen wilde zeggen dat homoseksualiteit de verzoening - zoals hij het noemt - met het leven bemoeilijkt. Het was een meelevende opmerking.

Maar juist zonder mogelijkheid van navraag of toespraak blijft er iets heel absoluuts over: 'Er heeft iets gevonkt, en dat werd ik.' Door het onkenbare en onuitsprekelijke is er maar één reële mogelijkheid om het leven te aanvaarden: niet verzoening maar overgave. Het lijkt wel Het Geloof, zeg ik als niet-religieus.