Het had erger gekund, vond Nederland. Het viel sommigen zelfs een beetje tegen. Ik zie nog de tv-reporter die naar het avondlijke Slotervaart is gestuurd, en die aan de moskeegangers niet meer dan een schouderophalen weet te ontlokken. De mannen met baard, de mannen zonder, ze hadden het allemaal wel eens zouter gegeten. Het ontbrak er nog maar aan dat ze zeiden: ‘Haalde het niet bij Submission.’

Ik weet niet of je kan stellen dat we hier de contouren zagen van de Nederlandse islam, maar in ieder geval waren het Nederlandse moslims, die niet van plan waren hun islamgekwetstheid breed uit te meten voor het oog van de camera. Dit tot teleurstelling van menig verslaggever.
Daarmee werd de belangrijkste pijler van de film van Wilders onderuit gehaald.

Er is maar één islam, zegt Wilders, en die leidt onherroepelijk tot terreur en geweld. Quod non est demonstrandum. Slotervaart bleef niet alleen rustig, Slotervaart bleek vooral matig geïnteresseerd. ‘Wat? O, die film, moet ik nog zien.’ We moesten helemaal naar Jordanië afreizen om woedende reacties te registreren.

Wat is er intussen in Nederland bereikt, zonder dat we het in de gaten hebben? Dit bijvoorbeeld. Ayaan Hirsi Ali merkte in de Volkskrant op dat Ahmed Aboutaleb zes jaar geleden nog vond dat ‘kritische vragen over de islam “pissen in het eigen nest” is’. Hirsi Ali is zo chic om hier niet te vermelden dat Aboutalebs verwijt aan haar persoonlijk was gericht. Zij mocht niet ‘pissen’ in het eigen nest. Ik heb me daar toen over opgewonden, en een fel anti-Aboutaleb-stukje geschreven in deze krant. Maar zie wat er gebeurde: Aboutaleb veranderde openlijk van standpunt, ik vond dat ik ook het mijne publiekelijk moest herzien, en nu zegt Aboutaleb: ‘Wij moslims hebben voor Nederland gekozen, juist vanwege de vrijheid. Dit moet uitgesproken worden. Ik mis de stem [binnen de islam] die afstand neemt van het extremisme.’

Jaren geleden, aan het begin van de Irakoorlog, was er een grote demonstratie tegen die oorlog in Londen, onder het motto: Not in my name. Aboutaleb roept zijn medemoslims nu op de krankzinnigheden te veroordelen die in naam van de islam worden uitgekreten en gepleegd. Als dat geen winst is.

Is dit te danken aan de wijsheid van Wilders, of toch aan die van de Nederlandse moslims? Allebei, dunkt me. Wilders’ film is qua beeldmontage een klassiek staaltje van agitprop. En net als alle propaganda is Fitna voorspelbaar en dus vervelend. Maar de inhoud is heel anders dan die van een commie- of nazifilm. Wilders neemt het op voor de verworven rechten van minderheden, voor vrouwen, homo’s en joden. Ik geloof dat Goebbels daar net even minder oog voor had. Een land dat officieel een Joris Ivensprijs kent, heeft trouwens sowieso het recht verloren hard van stapel te lopen tegen propaganda. Zou Duitsland een Leni Riefenstahlprijs instellen, de wereld was te klein. Dan is er nog die eigenaardige tournure op het einde van de film, waarin Wilders de moslims hardhandig uitnodigt om zelf schoon schip te maken binnen de islam. Dat kan je paternalistisch noemen, maar de nazi’s pakten dat toch heel anders aan.

‘Fitna’ wordt nu de hele tijd vertaald als ‘beproeving’, maar het betekent ook ‘tweespalt’ en ‘schisma’. De eenheid van de islam was in het geding, en die toestand van verdeeldheid wordt wel aangeduid met fitna. Wij ondertussen, bedoelen met fitna gewoon democratie. Want dat is niets anders dan de gereguleerde verdeeldheid. De ‘tweespalt’ die Wil­ders probeert te creëren, is die tussen de gewelddadige en niet-gewelddadige islam. Nogmaals, misschien was het geloofwaardiger geweest wanneer een moslimfilmer die oproep had gedaan, maar Wilders’ verzoek is volstrekt oorbaar en terecht.

Zo bezien kan Wilders nog wel eens de geschiedenis ingaan als de hardhandige vroedvrouw van een Europese islam; een islam die niet maalt om de decreten uit Riyad, Ankara of Rabat, en die een eigen, Europese weg vindt, waarbij de schreeuwende imams en ayatollahs uit het Midden-Oosten het nakijken hebben. De laconieke reserve, zoals die bestaat tussen de gemiddelde Nederlandse katholiek en de paus –ik zou er voor tekenen.

Ja, en Wilders’ statistiekje over de schrikbarende toename van moslims zegt dus net zoveel als de schrikbarende toename van homo’s, de laatste vijftig jaar.
Maar geef toe: Fitna is geen belediging, maar een uitnodiging.