Op puur persoonlijk niveau blijft het een raadsel waarom Verdonk zo gretig te werk is gegaan – er is geen ander woord voor, want haar hele optreden verraadt niet de bedruktheid van iemand die niet anders kon, maar toch echt het enthousiasme van iemand die niet anders wilde.

Hirsi Ali heeft gezegd dat ze ‘gek’ is op Verdonk, de minister op haar beurt wees op de warme gevoelens die zij koestert voor haar partijgenoot, ik weet niet of je het vriendschap moet noemen en hoe houdbaar dat begrip is in de Haagse politiek, maar er was meer tussen die twee dan dat ene partijlidmaatschap. En toch, of juist daarom, nam Verdonk de zaak zo voortvarend ter hand, alsof ze wilde onderstrepen dat zij zonder aanzien des persoons opereert.

In gewone, menselijke verhoudingen spreek je in zo’n geval van verraad, en van een persoonlijk drama, maar omdat Verdonk minister is en deel uitmaakt van de uitvoerende macht, is het idee dat wij kiezers juist onder de indruk raken van de blindheid waarmee ze haar werk uitvoert. Niemand heeft een streepje voor, ook niet de mensen die Verdonk van nabij kent. Sterker nog, juist die mensen zijn bij uitstek geschikt om het bewijs te leveren dat niemand bij de minister een streepje voor heeft.

Zo werd Ayaan van mens tot middel: illustratiemateriaal voor de daadkracht van de bewindsvrouw. Vergelijk het met de onderwijzer die zijn eigen kind in de klas heeft en die alles op alles zet om zijn zoon of dochter niet te bevoordelen.
Ik kan die vergelijking zo goed maken omdat ik twee jaar les heb gehad van mijn vader, en dus weet waar die onbevoordeelde houding toe leidt: juist omdat je de zoon bent, word je strenger beoordeeld dan wie dan ook. ‘Zonder aanzien des persoons’ betekent in de praktijk dat er juist op een persoon extra wordt gelet, en dat is het eigen kind (of de goede vriend, of de gekoesterde partijgenoot). De leerlingen in mijn klas begrepen dat intuïtief, mijn vader stelde het goede voorbeeld, en dat kon met niemand beter dan met mij.

In vergelijking met Verdonk was de man trouwens de mildheid zelve, maar het mechanisme is herkenbaar. Juist Ayaan-de-vriendin moest er razendsnel aan geloven, omdat daarmee de geloofwaardigheid van Verdonk des te overtuigender werd versterkt.

Ik ben geen jurist, maar kan zo een reden verzinnen waarom het geval van Hirsi Ali anders was dan anderen – alleen al het feit dat zij in Nederland bedreigd wordt met de dood had tot extra zorgvuldigheid moeten leiden. En ook Verdonks uitspraak ‘regels zijn regels’ is die van een vrouw, die haar eigen uitvoerende verantwoordelijkheid als minister ontloopt door zich te verschuilen achter de rechterlijke macht.

Maar het gaat me nu om het psychologische mechanisme, waarom juist Ayaan Hirsi Ali ‘zonder aanzien des persoons’ aangepakt moest worden.

Mensen vinden dat mooi, huiveringwekkend mooi, als iemand juist zijn dierbaren of intimi offert. Niet alle mensen, maar de meer sadistisch gedrevenen onder ons voelen rillingen van enthousiasme bij de symbolische versie van dit mensenoffer. Juist het verraad prikkelt de zinnen.

Het oervoorbeeld is Abraham, die zijn zoon Isaak op de brandstapel legde om zijn gehoorzaamheid aan God te bewijzen. Alle monotheïstische godsdiensten beginnen zo’n beetje met deze onverdedigbare, gruwelijke scène – een scène die maar één ding vertelt: offer je eigen kind voor een Idee. Maak het tot het ultieme bewijs van je liefde voor God. Gebruik het dus als wisselgeld.

Die bijna-moord op de zoon heeft in de joodse, christelijke en islamitische wereld tot een ongekend enthousiasme geleid, tot op de dag van vandaag. De gehoorzaamheid aan de wet, tot bloedens toe – het roept vreemde lustgevoelens op.

Van die gevoelens profiteert ook Rita Verdonk, die in zaaltjes in de provincie De Enige Echte Vent is, juist omdat ze niet aarzelde haar vriendin te laten vallen. Een ranzig soort bijval is haar deel.
Echt, een heel verkeerd soort enthousiasme.