U snapt natuurlijk welke schrijver ik deze week ga citeren. 'De klassenstrijd zoals ik hem ken is de strijd tussen de mensen die iets wat waar is willen onthullen en die, die wat waar is geheim willen houden. Tussen aan de ene kant de schreeuwlelijkerds, de dorstenden naar waarheid en gerechtigheid, de querulanten, de getuigen en de rebellen en aan de andere kant het establishment dat het liefst zwijgt, maar desnoods liegt.'

Juist ja, dat was Renate Rubinstein in haar Huizinga-lezing, in 1982.

Achtentwintig jaar geleden nog maar zag het schema er dus zo overzichtelijk uit: je had de geheimhouders, die door een gouden toeval allen tot 'het establishment' behoorden, en de geheimonthullers, die smachtten naar openbaarheid. 'En in openbaarheid ligt de waarheid', vulde Rubinstein nog opgetogen aan.

Dit alles werd gezegd en geschreven nog voordat de computer aan haar huishoudelijke opmars begon; nog voordat Wikipedia de enige, universeel erkende encyclopedie werd; en zeker voordat tweets, blogs en facebookprofielen in duizelingwekkende hoeveelheden werden uitgewisseld.

Rubinstein hoefde maar een klein terzijde te maken bij haar lofzang op de onthulling: 'Het weekblad Privé onthult ook, onthulling komt vaak voort uit sensatiezucht.' Oh, goede oude wereld, waarin alleen het roddelblad een wat suspecte status had.

Vorige week in Vrij Nederland die twee huiveringwekkende pagina's met anti-Obama-propaganda: Obama als duivel, als Hitler, als Osama Bin Laden, als vampier die het bloed van het Vrijheidsbeeld drinkt, en als de grote Bewaker van het Kremlin.

Al die beelden steunen op ideeën die vrijelijk worden besproken op radio en tv en druk bediscussieerd via de nieuwe sociale media. Hoe divers die opvattingen ook mogen zijn, ze delen een constante: ze zijn niet waar. Het zijn overduidelijk karikaturen en moedwillige verdraaiingen van de waarheid. Er zijn genoeg bedenkingen te verzinnen bij de politiek van Obama, maar het idee dat de man een directe volgeling zou zijn van Osama bin Laden is net zo idioot als de bewering dat de Republikeinse president Eisenhower een diehard communist was. Ook dat werd vijftig jaar geleden beweerd, door de John Birch Society, alleen had die toen nog niet de beschikking over internet, en moesten er vlugschriften en boekjes aan te pas komen om kiezers te overtuigen. Wat toen nog maar mondjesmaat lukte, is nu een fontein van overvloed geworden. De openbaarheid is evengoed een broeikas van desinformatie: van het krankzinnige complot, van verdachtmaking, roddel en regelrechte smaad.

Moet je dat verbieden? In een liberale samenleving kan dat gelukkig niet, ideeën zijn vrij, weet u nog, ook als dat betekent dat daardoor concrete personen vogelvrij worden verklaard.

Amerika heeft net gestemd voor de Congresverkiezingen als u dit leest; nog nooit is er meer geld uitgegeven aan spotjes en reclames, en toch kan iedereen op zijn vingers natellen dat de Amerikaanse burger niet dramatisch beter geïnformeerd is. Integendeel: door de wirwar aan meningen, halve meningen en nooit gecheckte feiten is de waarheid zo goed als onvindbaar geworden.

De 'onthulling' is inmiddels het zondagse pak van de laster.

De Amerikaanse singer-songwriterDavid Berman heeft het over 'the epistemological closure'. Dat klinkt abstract, maar het fenomeen is bekend genoeg. Steeds meer mensen stellen zich alleen nog maar open voor informatie die de ideeën die ze toch al hadden bevestigen. Ze lezen enkel de sites en blogs die nog eens herhalen wat ze al vermoeden. Afwijkende en tegengestelde meningen worden net zo handig ontweken als tegenliggers. We stellen onze eigen nieuwsselectie samen, we zoeken uitsluitend naar de preken van de eigen parochie, en zo kan het gebeuren dat het huidige informatieoverschot resulteert in enghartig hokjesdenken. Nooit eerder was er zoveel openbaarheid en tegelijkertijd rukt de zelfgekozen verzuiling zienderogen op. Ja, Renate, de onthullers hebben gewonnen - maar hun onthulling is net zo schimmig geworden als het geheim dat vroeger door het establishment werd afgedekt.

Dan toch nog even over Harry Mulisch. Op zaterdag 30 oktober, net na acht uur 's avonds, werd via via op de NOS-burelen bekend dat de schrijver overleden was. Ik ben daar aan het werk, grote commotie, openbaar maken of niet? Nee, er is een afspraak met de familie, die wil wachten tot elf uur 's ochtends de volgende dag. Per ongeluk is het bericht al wel op teletekst gezet. Fout, fout, nu meteen verwijderen. Meteen kwam via blogs en tweets het reusachtige complotdenken op gang over de staatsomroep en haar duivelse machinaties.

Geheimhouden of onthullen? Ik geloof dat in die door de familie gevraagde geheimhouding de beschaving schuilt, en in de abrupte onthulling het precieze tegendeel daarvan. In elk geval is het dilemma veel ingewikkelder dan Renate Rubinstein in 1982 kon dromen.