Ik vind de islam niet belangrijk genoeg om je eigen constitutionele waarden voor op te vreten

Mijn vorige stukje, over de oude en de nieuwe 'cultuurrelativist', de linkse en de rechtse variant zogezegd, was net ingeleverd, toen de uitslag bekend werd van het minarettenreferendum in Zwitserland. De nationalistische, zelfverliefde versie van het cultuurrelativisme kreeg daar de overhand, er was een meerderheid tegen de bouw van nieuwe minaretten, want die zouden misstaan in het Zwitserse cultuurlandschap. Alsof dat zo'n statisch, afgebakend geheel is. Enfin, u hebt het er vast over gehad met man, vrouw en vrienden.

Er zijn twee partijen die zich grote zorgen moeten maken over die uitslag. Allereerst de Europese moslims. Was ik een van hen, ik zou mij driftig achter de oren krabben over de wrevel die de islam in dit hele continent weet te wekken, van Nederland tot het Verenigd Koninkrijk, van Frankrijk en België tot Zwitserland. Wilders laat zich niet wegzetten als de Hollandse gekke Henkie, Wilders heeft familie in heel Europa. Je kunt dat afdoen met 'islamofobie', maar daar red je het niet mee, want hoe komt het dat de gevestigde Europeanen, met al hun onderlinge verschillen, zo eendrachtig zijn in hun afwijzing van de islam?

In Zwitserland waren er seculiere feministen en nationalistische christenen die een monsterverbond aangingen om die minaret uit hun achtertuin te houden. Je kan concluderen dat er dus iets mis is met de islam, maar in elk geval is het duidelijk dat de pr-afdeling van die religieuze club niet bepaald op volle toeren draait. Nostalgie: in de tijd dat kraken nog gewoon was, betrokken de nieuwelingen hun net bezette huizen en deelden ogenblikkelijk foldertjes uit in de buurt. Buurman werd op de koffie gevraagd, er werden infoavonden belegd om vooral toch the hearts and minds van de wijkbewoners te winnen.

Dat lukte aanvankelijk redelijk, tot aan het begin van de jaren tachtig. Een vriendin die in het corps zat, deed een verplicht rondje 'kraakpandenbezoek' in haar groentijd. Zo breed was dat charmeoffensief. Dit reiken naar de ander - hoe onbeholpen en ongeloofwaardig het soms ook was - daar heeft het de Europese islam veel te lang aan ontbroken. En het helpt ook niet als Saoedi-Arabië, Egypte en Iran zich nu opwerpen als de grote wrekers van het minarettenbesluit, want in die landen ben je als niet-moslim je leven niet eens zeker.

Maar meer zorgen maak ik me over de Zwitsers, die in meerderheid stemden voor een verbod, en de rest van de Europeanen die hen daar openlijk of klammheimlich in steunden. Democratie is niet alleen: bij meerderheid van stemmen, maar ook: rechtsstatelijkheid, de grondwet en al de ingewikkelde maar samenhangende bepalingen. Ik geloof ze niet, de mensen die bezweren dat het afwijzen van de minaret 'niets met godsdienstvrijheid' te maken heeft. Want die moslims kunnen toch samenkomen in gebouwen zonder minaret. Want waarom moet die islam zo in your face zijn? Er is toch ook een onzichtbare variant denkbaar? Ja, wij noemden dat in vroeger dagen een schuilkerk. Het zijn gelegenheidsargumenten, die de essentie van de grondwetbepalingen missen.

De kracht van het verlichtingsdenken ligt in haar algemeenheid. Dus: alle Nederlandse en Zwitserse staatsburgers zijn gelijk voor de wet, al vinden ze zichzelf nog zo bijzonder en anders (want nudist, jood, homo, alleenstaande moeder met los-vaste relatie). Door het categorisch afwijzen van die minaretten hebben de Zwitsers die islam tot iets heel bijzonders gemaakt - zo bijzonder dat er andere regels voor moeten gelden dan voor andere godsdiensten. Diep in hun hart zullen orthodoxe moslims hier heel blij mee zijn, want die zien hun geloof ook als iets dat onvergelijkbaar is met het sneue christen- en jodendom. Maar voor de staat zijn al die godsdiensten, hoe vroom of diepzinnig ook, gelijk. En die gelijkheid is nu verlaten, de uitzondering is gemaakt, en daarmee wordt de algemene regel onderuitgehaald. Zwitserland is door die uitslag meer op Egypte en Iran gaan lijken, en ik vind de islam niet belangrijk genoeg om je eigen constitutionele waarden voor op te vreten.

En dan heb ik het nog niet eens gehad over de welstandscommissies die alle gebouwen en torens beoordelen op hun inpasbaarheid. Da's gemeentelijk beleid, iedereen die iets waanzinnigs heeft bedacht, krijgt er mee te maken, ook de bordeeleigenaar die een heel forse penis op zijn etablissement wil bouwen.

Zo'n referendum had wat mij betreft dus nooit gehouden moeten worden. De grote paradox: niet de uitslag, maar het Zwitserse referendum zelf - dat is het grote voorbeeld voor D66, de partij die zich nu dankzij Wilders naar grote hoogten weet te vechten.

En tenslotte: dat de liberalen van de VVD nog even hebben getwijfeld of ze toch niet moesten meestemmen met de SGP en PVV voor een speciale behandeling van de islam - ik vind dat onbegrijpelijk. Als liberalisme iets betekent, is het wel verzet tegen de verbijzondering van welke groep of godsdienst dan ook.