Het begint erop te lijken dat de redelijkheid nu in de beklaagdenbank staat.

Het midden. Wat had ik daar een hekel aan als tiener, als twintiger - het woord 'twen' krijg ik niet uit mijn pen. Het midden, dat was middelmaat, grijs, saai, voorspelbaar, alles wat je vooraf al kon voorspellen en wat zich dan ook nog eens herhaalde in de werkelijkheid.

Als politiek bevlogen tiener volgde ik verkiezingsavonden, toen nog bij ouders thuis en hoewel moeder links en vader midden of rechts stemde, zonder enig fundamentalisme overigens, was ik degene die zonder stembiljet hyperventilerend voor de tv zat. Op de een of andere manier is dit in mijn herinnering achtergebleven: altijd won het midden, het niet-uitgesprokene, die vervelende christendemocratische partijen, waarvan ikzelf vond dat het een aflopende zaak moest zijn. Nu ik even terugkijk valt het wel mee: in 1977 was de PvdA nog de grootste partij, in 1981 werd het CDA dat, en zat de CPN nog met drie zetels in de Kamer.

Zelfs het Keerpunt-programma van 1972, 'de progressieve samenwerkingscoalitie' staat nog in mijn breinarchief. Als elfjarige zat ik toen even in een fanatieke VVD-periode, dus ook dat was niks.
Wat wilde ik dan? Spektakel, geloof ik. De boel op z'n kop. Het CDA ineens weggevaagd, de PvdA gehalveerd, de VVD ineens de grootste of juist de kleinste; als er maar een onverwachte beweging in zat, een wending die nauwelijks te vatten viel in de krantenkoppen van chocolade, de volgende dag.

Was ik nu achttien geweest, al mijn wensen zouden worden verhoord. Partijen die, althans in de peilingen, van bijna niks naar krankzinnig veel zetels gaan, het oude midden dat versloft en de flanken die zich roeren. Nog afgezien van je politieke overtuiging, kan ik me dus makkelijk voorstellen dat dit volmaakt onvoorspelbare beeld de kiezer een zekere bevrediging geeft. Jouw stem doet ertoe. Je kan dat Den Haag een flinke oplawaai verkopen. Al die mannetjes en vrouwtjes die alvast hun kamer aan het inruimen waren, stuur je lekker naar huis. Je deelt kartonnen dozen uit.

Maar ik ben middelbaar en kijk met nostalgie terug naar dat onverwoestbare midden, dat toch niet zo onverwoestbaar bleek. Ik kan me nu zelfs voorstellen dat ik op het CDA zou stemmen - en werkelijk, had je me dat twintig jaar geleden gezegd, ik zou bezworen hebben dat zoiets nooit, maar dan ook nooit kon gebeuren. Want vermenging van religie en politiek, want achterhoede, want achterlijk. Ondertussen is datzelfde CDA een pragmatische partij geworden waar de bijbel 'een inspiratiebron vormt voor de individuele leden', iets heel rekbaars in elk geval, waarbij je niet bang hoeft te zijn onverhoeds te worden geconfronteerd met gebedsdiensten.

Het is tegen alle verwachtingen in de partij van de stille revolutie geworden: in mijn jeugd waren die confessionelen nog conservatief, ook en vooral als het om 'geestelijke levensvragen' ging, maar datzelfde CDA heeft zonder ophef wel drie homo's tot zeer hoge posten laten stijgen. De Europese lijsttrekker, de minister van Landbouw en de oud-staatssecretaris van Financiën. Juist de vanzelfsprekendheid waarmee dat gebeurde, de stille trom, het onbetwiste resultaat, heeft op mij veel indruk gemaakt. Nee, het gaat niet om die homo's, het gaat om het absorptievermogen van een partij, die geleidelijk verregaande veranderingen doorvoert die dertig jaar geleden echt onmogelijk leken.

Als de Nederlandse moslims ook maar voor de helft zo voortvarend opereren als die oude christelijke confessionelen, komt het goed.

Het gekke is, dat het politieke midden nu bevangen lijkt door mijn tienervloek; zozeer zelfs, dat het niet meer beseft wat het voor elkaar heeft gekregen, waarom dat ook weer was, en welke visie erachter stak. Het midden laat zich bijna alleen nog uit over bestuursvragen, terwijl zeer links en redeloos rechts de ideologische buit mogen binnenhalen.

Regeren heeft vooral met redelijkheid te maken, zeker in Nederland, het afgedwongen compromis, en het begint erop te lijken dat diezelfde redelijkheid, die natuurlijk geen kroonjuweel van D66 is, maar van meer partijen - dat die redelijkheid nu in de beklaagdenbank staat.

Het probleem is die redelijkheid met enige hartstocht te verdedigen - en dat lijkt een paradox, maar is het niet. Het ontbreken van die overtuigingskracht bij bijna alle middenpartijen is funest, omdat daarmee de weg wordt vrijgemaakt voor de schijnbaar bevlogenen, die nooit verantwoordelijkheid hebben gedragen, en daarom des te makkelijker grossieren in vergezichten. De politieke praktijk - daarop moet afgerekend worden en niet op de beloftes die zo makkelijk worden gedaan.

Ik dacht als puber altijd dat ik een vroeg oud mannetje was, dat kreeg ik ook vaak te horen, maar nu begrijp ik dat ik vooruitliep op mijn tijd, in mijn hang naar politieke sensatie. Ik vind dat met terugwerkende kracht een verontrustende gedachte.