Dat had ik dan ook wel eens eerder mogen zeggen. Ik bedoel: nooit op Wouter Bos gestemd, ook niet van plan dat te gaan doen, maar al die tijd toch het idee gehad dat die man in de politiek zat namens mij. Namens mijn leeftijdscategorie, namens de veertigers. De broer, die er voor zorgde dat ik zelf niet hoefde, zoals vroeger bij de militaire dienst. Bos in de politiek, ik vrijstelling.

Van alle bekende politici was hij degene die mij in dat opzicht het meest letterlijk vertegenwoordigde. En toen ik hoorde dat-ie stopte, raakte ik - het klinkt overdreven, maar ik kan het niet anders omschrijven - in paniek.

Dat kan niet. Dat mag niet. Jij hebt je taak daar, ik ga er lekker kritisch over schrijven. Zo zijn de verhoudingen.

Niet meer dus. Het was een buitenissige week, met al die politieke wisselingen en de dood van Van Mierlo, en ik moet zeer gehecht zijn aan een vaste opstelling van het meubilair, want anders kan ik die paniek van mij niet verklaren. Een hol gevoel, net onder de maagstreek, alsof de wereld op het punt staat te vergaan. 'Dat is overdreven,' zeg ik tegen mezelf, 'dat is werkelijk heel erg overdreven,' want wat is er nu aan de hand? Bos ging, Cohen komt, en dat alles speelt in een partij waar ik toch niet op stem.

- Iemand moet het doen - en ik ben er niet geschikt voor

Maar het idee dat me beklemde, was wel degelijk groter. Dat de Nederlandse democratie as we know it aan het wankelen is. Dat de mannen en vrouwen die die democratie letterlijk moeten uitvoeren, er de brui aan geven. Mijn generatie, die er zo lang vanuit is gegaan dat anderen dat wel voor ons zouden doen. Dat was een tijd lang realistisch gedacht, toen we nog begin dertig waren, maar nu is er eigenlijk geen excuus meer, kinderen of geen kinderen. Iemand moet het doen - en ik ben er niet geschikt voor.

Die laatste zinsnede was dus de mijne, en is nu ook op Wouter Bos van toepassing. En daarmee staan wat mij betreft de verhoudingen op zijn kop.

Het is een cliché op te merken hoe fragiel de vertegenwoordigende democratie is als systeem, maar soms ervaar je dat cliché ineens als de meest directe werkelijkheid. Jongens (meisjes ook): allemaal wel bij de les blijven! Vanzelf gaat het niet.

Want het schrikbeeld dat me voor ogen staat, kan ik duidelijk schetsen: een paar weken geleden, nog voor de gemeenteraadsverkiezingen, ging hier in Almere wat jong, opstandig volk langs winkels waar posters hingen voor de Nationaal Democratische Partij. Het gaat hier om een lokale, rechtse splinter, maar dat is nu even niet belangrijk. Dat jonge volk eiste dat die posters vervangen zouden worden door plakkaten van de PVV. Want anders zou de boel kort en klein worden geslagen. Het schijnt dat er letterlijk is gezegd: 'This is PVV country', want de jongelui fungeerden alvast als de stadscommando's die Geert Wilders beloofde in te stellen.

Dat is: de straat aan de macht. Dat is het precieze tegendeel van de vertegenwoordigende democratie zoals wij die kennen. En dat is ook mijn nachtmerrie.

De PVV-voorman in Almere was er rap bij om zich te distantiëren van deze 'spontane' actie. Maar zo spontaan was die dus niet, want duidelijk ingegeven door de politieke beloftes van Geert Wilders.
Ik kan me van geen enkele andere partij voorstellen dat aanhangers overgaan tot dergelijke maatregelen. Maar bij de PVV, de partij die zegt een einde te willen maken aan het 'tuig op straat', gebeurt het dus wel.

Tuig dat tuig wil opruimen. Hoe zeggen ze dat ook weer in die kringen: 'Ja, zo is het dweilen met de kraan open.'

Enfin, dat staat er dus op het spel. En daarna wordt het weer heel interessant of u VVD stemt of SP of CDA.

En daarom choqueerde het me dat Wouter Bos besloten heeft om niet langer PvdA-lijsttrekker te zijn. Naast alle begrijpelijke overwegingen heeft het ook de kenmerken van een vlucht. En soms zijn er momenten dat je niet kan of mag vluchten.

Ja, ik weet het. Ik heb makkelijk praten, ik heb makkelijk schrijven. Ik had het democratische handwerk uitbesteed. Dat is de luxe die ik me als Nederlander kan permitteren. Een luxe, waarvan ik vaak vergeet dat die niet vanzelfsprekend is.

Nooit gedacht dat een wisseling van de wacht, bij de PvdA nota bene, zo veel bij me zou losmaken. Nee, het is niet het einde van de wereld. Maar ik kan het niet anders zien: het is en blijft een veeg teken.