Aanbeveling

À la Fortuyn, dacht ik, zo’n laatste korte sprint voor de verkiezingen, met veel underdoggevoel en oplaaiende opiniepeilingen. Maar er zijn inmiddels vier partijtjes die zich ter rechterzijde van de VVD proberen te profileren, en zij zou dan partijtje vijf worden. Dat zijn wel erg veel onderop liggende honden, die het van hun zieligheid en hun woefgehalte moeten hebben.

Maar die prognose, die koesterde ik en die bazuinde ik ook rond, want ik erger me altijd aan politieke analisten die met een uitgestreken gezicht het verleden voorspellen. Het kabinet valt, en net nadat het gebeurd is, hoor je ze zeggen dat een en ander ‘onvermijdelijk’ was. Ja, had dat even een weekje van te voren gemeld. Politieke deskundigheid bestaat niet, het is hollen en zigzaggen achter de voldongen feiten en dan net doen alsof je een rechte baan bestrijkt.
Hoe vaak is Balkenende niet volledig failliet verklaard? Het dedain dat die man onder de parlementaire journalisten wist te verzamelen, daar kon je de Eerste en Tweede Kamer mee vullen. Als de man na november aan zijn vierde kabinet begint (en, voorspelling: dat doet-ie) wil ik niets horen over onvermijdelijkheid, want in de lijn der verwachtingen lag een hoop, maar niet de wonderbaarlijke wederopstanding van de premier.

Het is mij nooit gelukt een heel erge hekel aan de man te ontwikkelen, zoals dat in mijn kringen eigenlijk wel gewenst was. Dat komt, denk ik, omdat Balkenende een van de minst narcistische politici is die ik ooit aan het werk heb gezien.
Henk Kamp heeft het ook: het gaat ze echt niet om eigen eer of glorie, ze zijn onuitstaanbaar missionair en dienstbaar, er zit geen persoonlijke ruis om de dingen die ze doen. En in die persoonlijke ruis nestelen zich nu juist de liefde en de haat.

In die zin is de premier het exacte tegendeel van Fortuyn: hij heeft de politiek weer egoloos gemaakt, middel, instrument, geen aanhangwagentje van gefnuikte gevoelens. Dat vind ik, in al zijn gewoonheid, een grote verdienste.
Want wat was er gebeurd, als Balkenende na die hoogstpersoonlijke en krankzinnige verkiezingen van 2002 niet met de LPF in zee was gegaan? Ik geloof dat niemand van de ‘oude’ politici stond te popelen om met iemand als Heinsbroek te mogen regeren. Zevenentachtig dagen heeft het gewoef en gewaf geduurd, maar wat is het belangrijk geweest dat de Fortuynisten meteen werden opgenomen en ingesloten, dat ze zich niet in de zijlijn hebben kunnen nestelen om daar een grote verongelijktheid op te bouwen.

Nederland was zonder dat rare eerste kabinet-Balkenende net als België geweest: een land met een grote extreem-rechtse partij, die maar blijft groeien omdat ze het bij beloften en vage praatjes kan houden en nooit verantwoordelijkheid hoeft te nemen.

Het hele idee van het cordon sanitaire, zoals dat in België leeft, heeft wel buitengewoon ongezond uitgepakt. Zo’n terreurgroep van neonazi’s die net op tijd wordt opgerold, waar nota bene militairen bij zitten – dat is de onhygiënische uitkomst. Staan die types in rechtstreeks contact met het Vlaams Belang? Vast niet, maar in dat buitengesloten milieu van rechts, extreem-rechts en nog rechtser kan de aanwas welig tieren. Eenmaal buiten de fatsoenslijn, kan er ook nog wel een onvervalste fascist bij.

Nederland heeft zijn immuunsysteem versterkt door politieke buitenstaanders resoluut naar binnen te slepen, en ik denk dat het juist die merkwaardige egoloosheid van Balkenende is geweest die dat heeft mogelijk gemaakt.
We hielden het na Fortuyn niet meer voor mogelijk, maar het bestaat wel degelijk: politieke daadkracht, die niet gebukt gaat onder de last van het persoonlijke.

Ik zie mezelf met Wouter Bos of Mark Rutte in de kroeg zitten en een genoeglijke avond hebben. Ik zie mijzelf met Rita Verdonk, en er vallen woorden. En met Balkenende zie ik mijzelf helemaal niets doen.
Gek genoeg is dat een aanbeveling.