Vrij Nederland

Moderne ouders onderhandelen met hun kinderen, ook als die nog heel klein zijn. Als er iets fout loopt, gaan die ouders op de hurken zitten en vragen dan zo streng mogelijk aan het kind: 'En wat hebben we afgesproken? Ben je dat vergeten?'

Tot dusver de onovertroffen Nederlandse opvoedingsmethode. Omdat die in huiselijke kring kennelijk voldoet, moet het gidslandidee hebben postgevat dat het in de rest van de wereld ook zo geregeld kan worden.

'Wat hebben we afgesproken?'

'Ja maar, meneer Bos, er is daar een oorlog aan de gang, en ik ben bang dat de taliban…'

'Nee, ik zeg het nog een keer: onze afspraak was dat we weg gingen uit Uruzgan.'

'Maar, maar… veranderde tactiek… president Obama… beslissende fase…'

'Niks mee te maken. Afspraak is afspraak.'

'Told you so...' Dit ene zinnetje fungeert in Amerikaanse familiedrama's vaak als de pin die uit de handgranaat wordt getrokken. Het liefst horen we de moeder dit zinnetje bijna onverstaanbaar voor zich uit mompelen, en als het even meezit, pikt de dochter het op. Er valt even een doodse stilte voordat het Elektra-complex losbarst.

'What did you say,' sist de dochter.

Moeder trekt nu zogenaamd onschuldig haar wenkbrauwen op, en wrijft de olievlek die zij zelf veroorzaakt heeft nog verder uit.

Geloven we dat in de oorlog ‘iedereen een beetje slachtoffer, iedereen een beetje dader was’?

Een verhaal dat nu al een tijd door mijn kop spookt - vanwege de bevrijding van Auschwitz, vijfenzestig jaar geleden, vanwege artikelen in de krant, en vooral toch vanwege de navrante logica van het verhaal zelf.

Een Israëlische kennis die al lang in Nederland woont, maar in Israël is geboren uit Nederlands-Joodse ouders. Zij verdraagt het militaire, altijd oorlogsgespannen Israël niet langer, besluit te gaan wonen in het land dat haar ouders na de oorlog hebben verlaten. Na jaren krijgt ze een veel jonger neefje en nichtje op bezoek uit Israël, die voor het eerst in Europa zijn. Ze willen ook naar Auschwitz, want daar, weten ze, moet ergens het alpha en omega van Israël verstopt liggen. Hun tante neemt ze mee, en is na afloop ontzet over hun conclusies.