Non-fictie: De schilpadvader voedt op
Door Micha Wertheim

Het probleem met ambities is dat ze in de weg van maatschappelijk ­succes staan. Dat is de kern van het in Amerika even populaire als controver­siële boek Slaaplied van de schildpadvader. In het boek brengt de Amerikaanse hoog­leraar Arnold Ratsberger op prikkelende wijze verslag uit van de manier waarop hij zijn drie zoons probeerde te behoeden voor ambities.

Kinderen, zo stelt Ratsberger, krijgen voortdurend te horen dat ze alles kunnen bereiken zolang ze er hun zinnen maar op zetten. Dat is, zo toont hij met grafieken aan, totale onzin. Ratsberger, van huis uit statisticus, laat zien dat vrijwel iedereen behoort tot de middelmaat. Wie zijn kinderen wil voorbereiden op het leven, dient vroeg op dat gegeven in te spelen. Aangezien middelmatigen altijd in de meerderheid zijn, zullen degenen die erbovenuit steken altijd met afgunst worden bejegend.

Arnold Ratsberger spreekt in dit verband van de vloek die talent heet. Als een van zijn zoons plots goed piano begint te spelen, neemt Ratsberger hem mee naar een concours voor kinderen die vijf jaar jonger zijn en oneindig veel beter spelen. Na afloop begrijpt de jongen dat hij nooit tot de top zal behoren. Als troost koopt zijn vader een spelcomputer. Daarop kan de jongen goed worden in iets, zonder dat het consequenties heeft.

De schildpadstrategie is steeds: pas je aan en zorg dat je onzichtbaar bent in de groep. Als die positie in gevaar komt, bijvoorbeeld omdat je iets goed kan, trek je dan terug onder je schild. Wacht tot de concurrentie zichzelf heeft uitgeput en kruip pas dan tevoorschijn. Het is een strategie die Ratsberger afkeek van mensen die carrière maakten binnen grote organisaties.

Lef en initiatief zijn, zo ontdekte Ratsberger, samen met piëteit de hoofdingrediënten van elk arbeidsconflict. Daarom komt Ratsberger ook in opstand als zijn zoon een kneus wil uitnodigen op zijn verjaardagspartijtje. Wie in een groep wil overleven, dient zich op de vlakte te houden. Geen wonder dat Ratsberger dolgelukkig is als hij tijdens een oudergesprek de leraar op zijn papiertje ziet spieken om te kijken hoe zijn zoon ook alweer heet.

Tegen Oprah Winfrey verklaarde de schildpadvader dat talent een ziekte is die moet worden behandeld met televisiekijken. In de studio leidde die stelling nog tot discussie, maar de kijkers thuis waren het al lang met hem eens.