Ivo Van Hove scheidt publiek van acteurs in ‘Cult.’

Twee zalen gebruikt artistiek leider Ivo van Hove voor Cult., de nieuwe voorstelling van Toneelgroep Amsterdam. De bovenzaal is voor de acteurs, in de benedenzaal zit het publiek. De figuurlijke 'vierde wand' tussen het publiek en het podium trekt Van Hove letterlijk op: een muur die elke communicatie tussen publiek en acteurs onmogelijk maakt. Wat de acteurs boven doen, is voor het publiek een raadsel, en de acteurs weten niet wat er beneden gebeurt. Beide groepen moeten het doen met de geruchtenstroom die op gang komt wanneer directe communicatie ophoudt. Daarmee radicaliseert Van Hove de modernistische toneeltraditie van fragmentatie zoals we die onder meer kennen van Becketts Krapp's Last Tape en Jean Cocteau's Orphée.

Tegelijkertijd is het onmogelijk Van Hoves scheiding van publiek en acteurs los te zien van de huidige crisis in de Belgische politiek. De Vlaamse regisseur lijkt een signaal te willen afgeven over wat de gevolgen zijn als communicatie niet langer mogelijk is. Toch zit daarin ook de zwakte van Cult.. Het concept is waterdicht, maar de hermetische vorm maakt het onmogelijk door te dringen in wat de acteurs doen of willen bereiken.

Bij binnenkomst wordt het publiek door een als keizer verklede Hans Kesting verzocht zich geheel uit te kleden. Opmerkelijk is dat het TGA-publiek al aan deze oproep gehoor geeft nog voor Kesting heeft kunnen uitleggen dat gekleed publiek niet in staat is de kleren van deze keizer op waarde te schatten. Vervolgens snijdt hij een kabel door waarmee tot dan toe een videoverbinding bestond tussen boven- en benedenzaal. Dan verlaat hij het podium en begeeft zich naar zijn medeacteurs. Het ontblote publiek krijgt levensgrote beelden te zien van Halina Reijn als tafeldame bij De Wereld Draait Door. Een toeschouwer die hier genoeg van kreeg en zich wou aankleden en vertrekken, werd door stagiaires van de toneelacademie net zo lang met tomaten bekogeld tot ze weer terug in haar stoel zakte.

Naar wat er intussen in de bovenzaal gebeurde, moeten we gissen. Er schijnen redevoeringen van Jim Jones en Charles Manson gespeeld te zijn, en de acteurs zouden een cirkel gevormd hebben waarin ze met hun vingers in elkaars anus zaten terwijl ze hard 'Avant-garde!' schreeuwden. Of het waar is, zullen we helaas nooit weten. Het blijven geruchten.

'Cult.' Door Toneelgroep Amsterdam. Tournee tot februari 2011.