Jarenlang heb ik hem opgezocht in zijn woonplaats Hoek van Hol­land: Frans Moor, bijgenaamd ‘de laatste arbeider binnen de PvdA’. Moor, machinebankwerker van oorsprong, hoorde bij de linkervleugel van de fractie. Hij maakte plannen voor de bestrijding van de jeugdwerkloosheid en ageerde tegen de plaatsing van kernwapens in Nederland. In 1991 gaf Moor – een opgewonden standje – zijn Kamerzetel op omdat partijleider Wim Kok op de WAO wilde bezuinigen. Kwa­de tongen beweerden dat de bevlogen vakbondsman in werkelijkheid het schoolvoorbeeld was van de calculerende burger. Hij zat veertien jaar in de Kamer, was net de vijftig gepasseerd en kon met een gerust hart van het Bin­nen­hof vertrekken. Hij had recht op wachtgeld tot aan zijn pensioen. Zelf was hij woedend dat zijn partijgenoten dat over hem rondvertelden. Moor wilde dolgraag weer aan de slag, verzekerde hij me tijdens een strandwandeling. Maar niemand zat op een lastpak als hij te wachten. Dus ging hij vrijwilligerswerk doen voor de SP. De stevige roker overleed anderhalf jaar geleden aan longkanker. Op zijn website noemde Jan Marijnissen hem een toegewijde en strijdbare socialist die dank voor zijn moed en steun verdiende.

Grappig dat het uitgerekend de SP is die wil verhinderen dat situaties als die rond Frans Moor zich nog kunnen voordoen. Eind juli maakte fractiewoordvoerder Ro­nald van Raak bekend dat hij af wil van het wachtgeld voor politici. Je reinste zelfverrijking, noemt hij de huidige regeling. Wat Van Raak betreft, vallen Tweede Ka­mer­leden die niet worden herkozen voortaan net als andere Ne­der­landers onder de werkloosheidswet, de ziektewet en de WIA (de wet die arbeidsongeschikten dwingt zich om te scholen tot bonsaiboompjeskweker of loempiavouwer). Nu worden politieke ambtsdragers bij baanverlies maximaal 72 maanden doorbetaald en hoeven ze na één jaar op de sofa geen passende arbeid te aanvaarden. Van Raak: ‘Dat is zakkenvullerij die niet valt uit te leggen.’ De SP wil streng zijn voor de leden van de bestuurlijke elite. Van Raaks collega-Ka­mer­lid Manja Smits in Trouw: ‘Na een jaar moeten ze elke baan aannemen. Ook vakken vullen bij de supermarkt. Het wordt tijd dat politici laten zien dat ze gewone mensen zijn.’

Maar zijn politici gewone mensen? Tij-dens mijn dertigjarige verblijf op het Binnenhof heb ik vaak van dichtbij meegemaakt hoe talentvolle mensen het slachtoffer werden van de Russische roulette die de politiek nu eenmaal is: hun partij verloor de verkiezingen, ze waren niet opgewassen tegen het keiharde gevecht om portefeuilles waarmee je het RTL Nieuws en Den Haag Vandaag haalt, ze vlogen de laan uit. Daarna begon een vernederende odyssee langs bedrijven en maatschappelijke organisaties die hen na ampel beraad de deur wezen. De een kreeg te horen dat politici altijd haantje de voorste willen zijn en dat zulk gedrag in het bedrijfsleven niet wordt geapprecieerd. De ander dat hij overgekwalificeerd was. Kamer­leden weten van alles een beetje, maar van geen enkel onderwerp genoeg, wordt hen tijdens sollicitatiegesprekken toegevoegd. Populistische websites als Het Vrije Volk en Stan­de­jong.nl wekken graag de indruk dat de bestuurlijke wereld van vriendjespolitiek aan elkaar hangt. ‘Het merendeel van de politici heeft al bijbanen tijdens de politieke loopbaan, of krijgt meteen erna de beloning voor goed gedrag door bij een bank commissaris te worden, of als burgemeester of commissievoorzitter de zaligverklaring te genieten,’ schreef De Jong. Maar bij outplacementbureaus als Van Ede & Partners, Egon Zehnder en de P & O Services Groep weten ze beter: oud-politici zijn extreem moeilijk plaatsbaar. De headhunters zien hen liever gaan dan komen.

Volkskrant-collega Kim van Keken inter­viewde twee jaar geleden Kamer­leden die de verkiezingen van november 2006 niet hadden overleefd. Flin­ke tegenvallers hadden ze moeten incasseren. VVD’er Jelleke Veenendaal zat werkloos thuis. ‘Be­ken­den zeiden: bedrijven komen vanzelf naar je toe zodra je Kamerlid af bent. Niet dus, het blijft stil.’ CDA’er Ren­dert Algra was bij gebrek aan een alternatief huisman in Jubbe­ga geworden. Bert Bakker van D66 had gesolliciteerd naar het voorzitterschap van de locale Rekenkamer in Al­me­lo. ‘Binnen drie dagen kreeg ik een afwijzing. Dat voelde rot. Je weet het nooit zeker, maar misschien werd mijn Haag­se ervaring niet gezien als verdienste.’ Zulke verhalen komen me bekend voor uit mijn eigen netwerk. R. werd geweigerd bij een groot uitzendbureau. H. liep een blauwtje bij een ontwikkelingsorganisatie. A. was blij dat ze tijdelijk terecht kon bij een kenniscentrum voor vrouwenemancipatie. S. begon uiteindelijk maar een eigen pr-bureau. Ze werden te eigengereid bevonden voor de baan waarop ze aasden.
Heeft SP’er Van Raak totaal ongelijk? Nee. De huidige wachtgeldregeling (maximaal zes jaar) is wel erg riant. Invoering van een sollicitatieplicht zou niet misplaatst zijn. Maar moet het bedrijfsleven dan niet worden gedwongen om naast ouderen, allochtonen en gehandicapten ook oud-politici in dienst te nemen?