Mark Rutte zag het twee dagen voor de verkiezingen helemaal voor zich: maandenlange onderhandelingen zoals die in Nederland sinds eeuwen worden gevoerd, waren bij deze kabinetsformatie niet nodig. Zijn grote voorbeeld, de Britse conservatief David Cameron, had laten zien dat je een coalitie ook binnen een weekend kunt smeden. Wat in Westminster kon, moest in Den Haag net zo goed mogelijk zijn. Een informateur had hij al op het oog (volgens goed ingelichte bronnen zou het om de bestuurskundige Uri Rosenthal gaan). De ministerskandidaten stonden klaar.

Nu de peilingen een liberale monsterzege in het vooruitzicht stelden, was Rutte bereid zonder mitsen en maren het premierschap op zich te nemen. De verhuiswagen kon voorrijden om de piano waarop hij graag de preludes van Bach speelt van zijn vrijgezellenflat in het Statenkwartier naar het Catshuis te brengen. Rond 1 juli moest alles rond zijn.

Toen spraken de kiezers. Of liever gezegd: ze spraken niet.

Teleurgestelde gezichten waren te zien in de Carlton Beach Club in Scheveningen waar de liberalen woensdag hun uitslagenavond hielden. Job Cohen bleek er op het laatste moment in geslaagd een inhaalmanoeuvre uit te voeren. Tot laat op de avond luidde de prognose: too close to call.

Vergeleken met het Nederlandse electoraat hadden de bejaarden in Florida die niet wisten of ze op Bush of Kerry hadden gestemd, een heldere en duidelijke uitspraak gedaan. De verzamelde pers begon voorzichtige toespelingen te maken op de vraag of alle stemmen wel waren geteld op 1 juli.
Arme Koningin Beatrix die samen met haar adviseurs moest gaan interpreteren wat de kiezer nou precies had bedoeld. Had Nederland zich uitgesproken voor een zo progressief mogelijke regering onder leiding van premier Cohen, zoals nummer twee op de PvdA-lijst Nebahat Albayrak suggereerde? Had het land juist een ruk naar rechts gemaakt (VVD en Partij voor de Vrijheid hadden de meeste zetels gewonnen)? Was het allebei waar? Hoe moest de Majesteit hier chocola van maken? Weg was de droom van een snelle formatie die nog voor de zomervakantie kon zijn afgerond.

De verkiezingscampagne van 2010 leek voor de politici die eraan deelnamen op een rit in een achtbaan. Begin dit jaar lagen bij televisiezenders als RTL de draaiboeken klaar voor een campagne waarin alles draaide om de tegenstelling tussen Jan Peter Balkenende en Geert Wilders. Zij waren de enige twee die in de peilingen boven de dertig zetels stonden. Een van hen zou premier worden. Middelgrote partijen als de PvdA en de VVD deden er eigenlijk niet meer toe. Toen bracht Wouter Bos het vierde kabinet-Balkenende tot zinken. De verkiezingen werden vervoegd. CDA'ers als Balkenende en Maxime Verhagen kregen de schuld van de kabinetscrisis. Zij zouden met hun pleidooi voor verlenging van de missie in Uruzgan hun hand hebben overspeeld.

Het CDA, was dat niet de partij die altijd al aan de arrogantie van de macht had geleden? De PvdA schoof de grote Amsterdamse verzoener Cohen naar voren. Hij kaapte meteen het thema 'fatsoen moet je doen' van de christen-democraten. Bij de televisie konden de scenario's worden herschreven. Het werd Cohen tegen Wilders. Nee, Cohen tegen Rutte. De liberalen zouden gaan winnen. De roden kwamen langszij. Twee ontwikkelingen had geen enkele commentator of anchorman voorspeld: de SP vocht zich onder de nieuwe aanvoerder Roemer een weg terug. En Wilders scoorde veel beter dan de professionele wijsneuzen en koffiedikkijkers dachten. Wilders was over zijn hoogtepunt heen, zeiden ze. De one issue-partij PVV had niets te berde te brengen nu de verkiezingen niet over de straatterroristen in Gouda maar over de ineenstorting van de Griekse economie gingen. De kiezers in Almere en Purmerend bleken daar anders over te denken.

Mark Rutte, het jongetje dat ook door zijn eigen partijgenoten voor te lief en te aardig werd uitgemaakt, is uitgegroeid tot de kingmaker van het Binnenhof. Dat schreef Thijs Niemantsverdriet in Vrij Nederland van 6 maart, vlak na de kabinetscrisis. Zijn conclusie blijft recht overeind staan. Nu het CDA is geïmplodeerd, kan geen kabinet worden gevormd zonder de steun van de liberalen. Maar een kabinet met de VVD wordt ook geen eenvoudige zaak. Moet Rutte naar rechts kijken en zich opwerpen als de leider van een coalitie met de PVV en het gedecimeerde CDA? Moet hij een pact sluiten met partijen als de PvdA, D66 en GroenLinks en zijn zegen aan Paars-plus geven?

Beide scenario's brengen de nodige risico's met zich mee. Een coalitie met Wilders zou op grote steun kunnen rekenen in Purmerend maar niet op de hoofdkantoren van de multinationals die in Nederland zijn gevestigd. In de Breitnertoren (Philips) en aan de Zuidas (AkzoNobel) moeten ze niets hebben van het anti-kosmopolitisme van Wilders. Schadelijk voor de reputatie van Nederland en de exportpositie van het bedrijfsleven, vinden de captains of industry zijn opstelling.

Werkgeversorganisaties als VNO-NCW en MKB Nederland denken daar al niet anders over. Zou Rutte tegen het dringende advies van partijgenoten als Jan Kamminga (voorzitter metaalwerkgevers), Ed Nijpels (voorzitter advies- en ingenieursbureau's) en Loek Hermans (voorzitter midden- en kleinbedrijf) willen ingaan? Een uitweg had het 'Deense model' kunnen zijn: een minderheidskabinet van CDA en VVD, dat door Wilders werd gedoogd. Maar met de huidige omvang van de christen-democraten is 'Kopenhagen' niet langer een serieuze optie.

Paars-plus dan maar? Een pact met PvdA, D66 en GroenLinks zou voor de VVD een riskante operatie zijn. Voerde Rutte dan voor niets campagne tegen de sociaal-democraten die 'meer staatsschuld, minder banen, meer immigratie en minder veiligheid' willen (de VVD-leider in De Telegraaf van afgelopen maandag)? Moet hij de spilzieke roden nu de hand reiken? Bij de VVD zijn ze bovendien nog niet vergeten hoe het experiment met Paars in de jaren negentig afliep: na het aanvankelijke enthousiasme over dynamische bewindslieden als Hans Wijers en Gerrit Zalm nam al snel de kritiek toe op het regenteske en technocratische karakter van de kabinetten-Kok. De achterban begon te morren. Bij de verkiezingen van 2002 werd lijsttrekker Hans Dijkstal verpletterd door de volgelingen van Pim Fortuyn. Zo'n droevige ervaring maak je als partij liever niet nog een keer mee.

Daar staat tegenover dat Paars-plus sinds 9 juni de enige combinatie is die op meer dan tachtig zetels in de Tweede Kamer kan rekenen. En op een meerderheid in de senaat steunt. Met de PvdA is het kwaad kersen eten, maar zo'n coalitie bestaat ook uit D66 en GroenLinks, partijen die net als de VVD vinden dat de arbeidsmarkt moet worden geflexibiliseerd en de WW in duur kan worden bekort. Niet onbelangrijk is dat Rutte het persoonlijk goed kan vinden met Femke Halsema en Alexander Pechtold. Tijdens het werkbezoek van de fractievoorzitters aan Suriname in het najaar van 2009 waren ze niet bij elkaar weg te slaan. Reden waarom de pers toen al berichtte over het 'roti-akkoord' dat Rutte, Halsema en Pechtold met elkaar zouden hebben gesloten. 'Mirakel Mark' moet er in kunnen slagen steun voor Paars-plus te mobiliseren bij zijn partijbaronnen.
Maar het tempo waarin Cameron en Klegg te werk gingen, zal in Nederland - het kleine Florida aan de Noordzee - niet worden geëvenaard.

Daarvoor is de verkiezingsuitslag te onduidelijk.

Daarvoor hebben de flankpartijen - SP ter linkerzijde, PVV rechts van het spectrum - te veel zetels gehaald.

De bestuurlijke elite van Nederland vindt al langer dat het midden zich moet hergroeperen - om de polarisatie te doorbreken en het toenemende nationalisme en populisme een halt toe te roepen. Dat was de reden waarom de Koningin eind 2006 bankier Herman Wijffels uit Washington terugriep. Ze zag hem als de man die de kibbelende politici Balkenende en Bos tot de orde kon roepen. Wijffels slaagde erin een centrum-linkse coalitie te vormen, maar de PvdA blies die na drie jaar op.

Zullen Rutte en Cohen het verstand en de wijsheid opbrengen om een reveil van het politieke midden een nieuwe kans te geven? Of komt er uiteindelijk dat andere kabinet waarmee ze op de hoofdkantoren van de multinationals dwepen: een zakenkabinet van sterke mannen en vrouwen als Hans Wijers, Alexander Rinnooy Kan, Pieter Winsemius en Neelie Kroes?

Snel zal de formatie in elk geval niet verlopen.

Tegen het najaar van 2010 zullen we nog met vertedering terugdenken aan de bravoure waarmee Mark Rutte uitriep dat de nieuwe regering er vóór 1 juli kon zijn.