Door de ‘credit crunch’ zijn alle bordjes verhangen. Banken drongen aan op nationalisering van Fortis, Wouter Bos stijgt in de peilingen.

In april 2007 doorbrak Nout Wel­link, president van De Nederlandsche Bank, zijn gebruikelijke stilzwijgen. De maanden daarvoor had hij met afgrijzen gevolgd wat ABN AMRO was overkomen: een fusie met ING die stukliep op incompatibilité d’humeur van de CEO’s Rijk­man Groe­nink en Michel Tilmant, Britse hedgefondsen die de bank chanteerden, het overnamebod door Barclays dat dreigde te mislukken. Te elfder ure hadden RBS, For­tis en Banco Santander een consortium gevormd. Het trio wilde ABN AMRO opsplitsen. Dus liet Wellink zich ontvallen dat de hedgefondsen ‘een brug te ver gingen’ en dat ‘vanuit prudentieel oogpunt een bod van het consortium een sterk risicoverhogende en complicerende factor was’.

De hoeder van ons financiële stelsel werd onmiddellijk teruggefloten door eurocommissaris Charlie McCreevy. De Ierse conservatief was ‘teleurgesteld’ in Wellink. Neder­land diende zich te houden aan het discriminatieverbod in de Europese overnamewetgeving. Nog één verkeerd woord en er volgde een schriftelijke aanmaning. Een paar maanden later moest Wellink minister Bos van Financiën advies uitbrengen over de Schotten, Spanjaarden en Bel­gen die op Hol­lands trots aasden. Hij greep die gelegenheid aan om te waarschuwen voor de kredietcrisis die toen al gaande was. Als in zo’n ruw klimaat ABN AMRO werd opgesplitst, leverde dat extra risico’s op. Bos nam nota van die waarschuwing, maar besloot toch een verklaring van geen bezwaar af te geven. Wel stond daarin dat de Neder­land­se autoriteiten elke fase van de overname nauwgezet zouden volgen.
Bos dacht op dat moment nog even liberaal als zijn voorganger Zalm. Critici kregen te horen dat ze een ‘overdreven Oranjegevoel’ koesterden en ‘conservatieve trekjes’ vertoonden. Volgens PvdA-staatssecretaris Frank Heems­kerk moesten we er juist trots op zijn dat bankiers uit Edin­burgh, Ma­drid en Brussel zo’n belangstelling voor onze financiële kroonjuwelen hadden. Een eigen staatsbank oprichten, dat overwogen de sociaal-democraten nog niet.

De kredietcrisis verergerde. Fortis en RBS kwamen in de problemen. Ze bleken zich zwaar aan de aanschaf van ABN AMRO te hebben vertild. De Beneluxlanden besloten zondagavond een aandeel van negenenveertig procent in Fortis te nemen. Desondanks dreigde de Belgische bankverzekeraar om te vallen. Na Vijf Dwaze Dagen deed zich een verrassende ontwikkeling voor: Balkenende, Bos en bankpresident Wel­link verschenen onderaan de trappen van het ministerie van Algemene Zaken om te verklaren dat de regering For­tis Nederland en ABN AMRO tijdelijk had genationaliseerd.

Zondag nam Wellink bij Buitenhof wraak op iedereen die hem in 2007 voor een bekrompen nationalist had uitgemaakt. Hij had Balkenende en Bos herinnerd aan de afspraak dat ABN AMRO nooit in handen zou vallen van een partner die financieel niet gezond was. Hem had het beter geleken als de definitieve stap (overdracht van de bank aan de buitenlanders) niet werd gezet. Hij had altijd al gedacht dat Fortis de overname van ABN AMRO niet kon betalen. Maar ja, destijds was hij voor bemoeial en zeurpiet uitgemaakt. De ontwikkelingen van de laatste weken hadden zijn gelijk bewezen. Nu hadden ook Bos en Balkenende gezegd: genoeg is genoeg.

Grappig hoe door de credit crunch alle bordjes zijn verhangen. Toen het meest linkse kabinet van na de oorlog, het kabinet-Den Uyl, een door de staat geleide Postbank wilde oprichten, was de wereld te klein. Commerciële banken als ABN, AMRO en Rabobank klaagden over concurrentievervalsing. Minister Duisenberg van Finan­ciën zette zijn plan door, maar onder een volgend kabinet werd de Postbank geprivatiseerd. In 1989 volgde de fusie met de Nederlandse Middenstandsbank, nu ING.

Anno 2008 zijn het juist het particuliere bedrijfsleven en de bankwereld die op tijdelijke nationalisatie van Fortis en ABN AMRO aandringen. ‘Een verstandige ingreep’, noemt voorzitter Boele Staal van de Nederlandse Ver­e­ni­ging van Banken het. Hadden we de banken niet eerder moeten nationaliseren, vraagt Tom de Swaan, president-commissaris van Van Lanschot, zich af. ‘De overheid moet wegblijven van de markten als het goed gaat en interveniëren als het slecht gaat,’ meent topman Bert Heemskerk van de Rabobank. Allemaal belijden ze hun afkeer van het casinokapitalisme zoals dat sinds Reagan en Thatcher gestalte heeft gekregen. Volgens Herman Wijffels (CDA-denker en ex-president-directeur van de Rabobank) is het Ameri­kaan­se turbokapitalisme zo dood als een pier en hij juicht dat ongegeneerd toe: ‘Ik ben opgelucht dat de Wall Street-jongens van hun troon zijn gestoten.’ Wellink, óók CDA, gaat prat op de rol die hij bij de nationalisatie van Fortis en ABN AMRO heeft gespeeld.

Winnaar is Wouter Bos, die zijn maandenlange identiteitscrisis lijkt te hebben overwonnen. Moest hij minister van Financiën of partijleider zijn? Hoe kon hij op de schatkist passen en toch zijn aanhangers begeesteren? Trots staat de PvdA’er nu aan het hoofd van zijn eigen Bosbank die ook nog eens hoofdsponsor van zijn lievelingsclub Feyen­oord blijkt te zijn. Voor het eerst stijgt zijn partij in de peilingen. Soms is het leven een fluitje van een cent.