David M. Farrell zal niet beseffen dat het aan hem te danken is dat binnen de PvdA voorlopig weer rust heerst. De Britse geleerde, verbonden aan de universiteit van Manchester, schreef in 2001 het boek Electoral Systems: A Comparative Introduction. Kort daarna hielden de Nederlandse sociaal-democraten voor het eerst directe verkiezingen voor het lijsttrekkerschap: werd het Jeltje van Nieuwenhoven, Klaas de Vries of Wouter Bos? En hoe moest je zulke verkiezingen aanpakken?

Partijvoorzitter Ruud Koole, politicoloog van beroep, trok Farrell uit zijn rijk gevulde boekenkast.
De Brit wist precies welke stemsystemen er in de wereld bestonden. De Amerikanen kenden het model van winner takes all: de kandidaat met de meeste stemmen kreeg het baantje, los van de vraag of hij ook de absolute meerderheid had gehaald. In Frankrijk stemden ze in twee ronden: de nummers een en twee moesten zich in de slotronde met elkaar meten. Onbevredigend vond Koole het Amerikaanse stelsel. Hij wilde geen lijsttrekker die niet de meerderheid van de leden achter zich had geschaard. Het Franse stelsel was aan de dure kant. Je moest dan maanden achter elkaar verkiezingen houden en dat kon de partij niet betalen.

Dus werd in de PvdA het Australische stelsel geïntroduceerd, in vaktermen The Alter­native Vote genoemd. Het lijkt een beetje op Big Brother en Idols. Als niemand in de eerste ronde de absolute meerderheid haalt, valt de een na de ander af. De stemmen die op de ongelukkigen zijn uitgebracht, worden verdeeld over de kandidaten die nog wel in de race zijn. Totdat iemand de meerderheid haalt. In 2002 was dat Wouter Bos. Nu het om een partijvoorzitter ging, werd het Lilianne Ploumen en niet de door prominenten als Ruud Vreeman zo gevreesde Jan Pronk.
Wat een opluchting moet dat voor de PvdA-top zijn geweest!

Op het partijcongres in de RAI afgelopen zaterdag kondigde Ploumen aan dat ze de partij naar links ging trekken en dat ze Bos (‘Hij is nu nog meer vice-premier dan partijleider’) op zijn huid bleef zitten. Maar het was andere taal dan Pronk met zijn ronkende retoriek tegen het kapitalisme. ‘Lilianne, we gaan er samen iets heel moois van maken,’ riep Bos dan ook opgelucht uit. Waarna hij een rake imitatie van Jan Pronk ten beste gaf: ‘Ik ken hem al sinds mijn kinderjaren. Hij was een vriend van mijn vader. We hebben samen in het kabinet-Kok gezeten. Hij hield me altijd voor (priemende vinger de lucht in): het gaat om politiek, Wouter!’

Hoe win je als partijtop in moeilijkheden de confrontatie met het congres? Benoem een presidium dat de querulanten en kommaneukers een beetje strak in de teugels houdt. Een presidium dat in de voorbereidende stukken al schrijft dat actuele moties ook echt over de actualiteit moeten gaan: ‘Moties die daarmee niet samenhangen, zijn niet toelaatbaar.’

Maak critici van Bos als de Jonge Socialisten, de actiegroep Rooie Veren en Ehsan Jami van tevoren meteen duidelijk dat zij het spreekgestoelte niet mogen beklimmen. Ze zijn namelijk geen congresafgevaardigden. Laat scheidend partijvoorzitter Koole een speech houden waarin hij Bos bewierookt, waarna fractieleider Tichelaar uitlegt dat kabinetsdeelname nou eenmaal compromissen sluiten met zich meebrengt (‘Regeren betekent veren laten’). Maak het congresgangers die zich opwinden over het fractiebesluit om tegen een nieuw Europees referendum te zijn zo lastig mogelijk. Hamer hen af als ze opmerken dat Tichelaar voor dat besluit alleen procedurele en geen inhoudelijke argumenten aanvoert (presidiumvoorzitter Frank Vrolijks: ‘Dit is een waardeoordeel, u kunt straks stemmen!’).

Breng vervolgens de motie van de afdeling Brussel in stemming waarin dank aan fractie en kabinet wordt betuigd en over het houden van een referendum wordt beweerd dat de PvdA dan weer in de oppositie komt. Verklaar na de stemming alle andere moties voor overbodig. Deel ter compensatie wat kraaltjes en spiegeltjes uit. Moties tegen de Birmese junta en Robert Mugabe mogen natuurlijk wel. Moties tegen Donners plannen met het ontslagrecht ook. Laat ter afsluiting Wouter Bos een bevlogen toespraak houden (‘De PvdA moet weer tot leven komen. We willen een authentiek sociaal-democratisch profiel krijgen’). Een staande ovatie zal hem ten deel vallen. Een tikkeltje machiavellistisch? Ja. Maar het is wel een winnende formule.

De mythe dat PvdA-congressen spannende aangelegenheden zijn waar op het scherpst van de snede wordt gediscussieerd, werd zaterdag doorgeprikt. De Haagse wethouder Jetta Kleinsma legde uit waarom het beest niet wilde brullen. De lokale bestuurders, die vaak ook congresganger zijn, ronken van tevredenheid over het christelijk-sociale kabinet. Eindelijk gaat er geld naar de probleemwijken en wordt de stille armoede bestreden. Dat mag niet in gevaar komen vanwege een referendum over Europa.

Tegen vier uur ’s middags leek het weer pais en vree in de PvdA. ‘De Internationale’ werd ingezet (een paar jaar geleden gaf Wouter Bos nog de voorkeur aan ‘Beautiful Day’ van U2). Op een van de voorste rijen zong Bos’ vader Jone uit volle borst mee.