Volledig consistent kan zijn aanpak van de kredietcrisis niet worden genoemd. Toch geven de Kamerleden bijna blinde steun aan alle uitlatingen en stappen van de minister van Financiën.

Vlak voordat de Tweede Kamer op zomerreces ging, maakte Wouter Bos op partijgenoten een uitgebluste indruk. De PvdA stond er in de peilingen slecht voor. Partij­voor­zit­ter Li­li­an­ne Ploumen vond dat hij de bunkers van Fi­nan­ci­ën uit moest en zich vaker op bijeenkomsten in de provincie moest vertonen. Terwijl Bos zelf de overtuiging was toegedaan dat hij vooral een goed schatkistbewaarder moest zien te worden. Hoe kon de vicepremier de kloof overbruggen tussen wat van hem bij Financiën werd verwacht en de wensen van zijn partij? Een moeilijke zaak. Kort voor de zomer sprak ik met Bos. Mijn indruk was: hier zit een man met een missie, maar welke missie precies?

Als nu wordt gezegd dat de kredietcrisis voor Bos een geschenk uit de hemel is (zie Pieter van Os en Jeroen Wester in NRC Handelsblad van zaterdag), klopt dat niet helemaal. De sterkste wederopstanding sinds Lazarus begon al een paar weken eerder. Opgeruimd kwam de vicepremier van vakantie in Italië terug. Hij was blij met het polderakkoord over het ontslagrecht en met de steun die hij van CDA’ers als Balkenende en Hirsch Ballin voor zijn begroting had gekregen.

Ondanks de sombere economische vooruitzichten kon de koopkracht van de meerderheid van de Nederlanders worden gegarandeerd. Op de persconferentie die Bos ter gelegenheid van Prins­jes­dag gaf, maakte hij een uiterst montere indruk. Het is wél waar dat de instorting van Wall Street hem het doel heeft bezorgd waarnaar hij zo lang op zoek was. Op­eens kon de PvdA-leider zich zonder reserves afzetten tegen het Amerikaanse graaikapitalisme met zijn hebzucht, onverantwoorde beslissingen en perverse bonussen. Niet Bal­ken­en­de maar hij mocht om de haverklap bij Nova en in het NOS Jour­naal uitleggen waarom ABN Amro moest worden genationaliseerd, hoe IJsland op de knieën kon worden gedwongen en hoe de belangen van de kleine spaarders konden worden veiliggesteld. Een vleugje Den Uyl, een snufje Drees en een heleboel uitspraken die aan zijn degelijke voorganger Kok deden denken: Wou­ter Bos had zijn draai eindelijk gevonden.

De spagaat waarin hij als minister van Fi­nan­ci­ën en partijleider zat, vormde opeens geen probleem meer. Voor­beeld van hoe Bos dat tegenwoordig combineert: de spreekbeurt die hij 29 september in Leeuw­ar­den hield. Ten overstaan van rebelse partijgenoten grapte hij: ‘Ik heb lang zitten nadenken over de vraag hoe ik de Frie­se PvdA nog onder ogen kan komen. Daarom heb ik dit weekend maar een bank genationaliseerd.’ Slechts een enkeling in de zaal durfde nog op te merken dat het asociaal was om van geld van de belastingbetaler het grootkapitaal te redden. Voor de rest klonk er applaus.

Een prettige bijkomstigheid voor Bos is dat hij aan de Tweede Kamer geen kind heeft. Volledig consistent kan zijn aanpak van de kredietcrisis niet worden genoemd. Toch geven de Kamerleden bijna blinde steun aan al zijn uitlatingen en stappen. Tijdens de Algemene Beschouwingen verzekerde Bos de volksvertegenwoordiging dat de financiële crisis vooral Amerikaans van aard was: ‘Nederland is gelukkig een heel ander land dan Amerika. Nederlandse bankmanagers zijn heel anders. Het type banken dat in Amerika nu omvalt, kennen wij helemaal niet. Het type hypotheken dat de problemen veroorzaakt, kennen we ook helemaal niet. Er staan hier geen banken aan de rand van de afgrond.’

Nog geen twee weken later stonden Fortis en ABN Amro aan de rand van het ravijn. Nederland nam een minderheidsaandeel van negen­enveertig procent in Fortis. ABN Amro zou worden verkocht. In de Kamer vroeg alleen SP’er Ewout Irrgang zich af waarom de overheid geen meerderheidsaandeel in de twee wankelende banken had genomen. ‘De staat moet niet zelf gaan bankieren,’ antwoordde Bos tot volle tevredenheid van de Kamermeerderheid. Op dat moment waren zijn ambtenaren in Brussel al aan het onderhandelen over de volledige overname van Fortis Nederland en ABN Amro. De Kamer was verrast maar keurde ook dat besluit goed. Zelfs VVD’er Frans Weekers (‘Ik ben geen voorstander van nationalisaties’) gaf Bos het voordeel van de twijfel.

Het was niet de enige poppenkastvoorstelling. Tijdens de financiële beschouwingen vroeg Wee­kers de minister om in navolging van Ierland kleine spaarders honderd procent tegemoet te komen. Bos wees dat af: ‘Heel Eu­ro­pa ergert zich aan de eenzijdige actie van Ierland.’ Te­rug­ge­keerd van een topconferentie in Lu­xem­burg bleek hij zijn mening te hebben bijgesteld. Eu­ro­pa garandeerde de spaartegoeden tot vijftigduizend euro, wij tot honderdduizend euro. Ne­der­land zit nu in de kopgroep, benadrukte Bos. De Ka­mer reageerde tevreden. Be­halve Irrgang en Groen­Link­ser Kees Vendrik wilde niemand van tevoren meer informatie krijgen over het financiële brandbluswerk van de minister van Financiën. ‘De Ka­mer moet niet willen meeregeren,’ aldus CDA’er Frans de Nerée tot Babberich. Heer­lijk moet zoveel slaafsheid voor Superbos zijn. Als hij nu maar niet té overmoedig wordt.