Inmiddels hebben Groen­Links, D66 en regeringspartij Chris­ten­Unie hem naar de Kamer geroepen. Maar nu met de vraag: kan Bal­ken­en­de uitleggen waarom hij zich zo intensief heeft bemoeid met het conflict dat er bijna toe leidde dat de restaurants in de Antwerpse binnenstad tot een boycot van de Zeeuw­se oesters en mosselen overgingen? Vol­gens de Volks­krant zou de premier, die geboren is in het dorp Bie­ze­lin­ge op Zuid-Beveland, in april van dit jaar de ambtenaren van minister Verburg en staatssecretaris Hui­zin­ga bruusk terzijde hebben geschoven.

De Westerschelde was voortaan chef­sache. Het plan om in ruil voor het uitdiepen van de zeearm de Hed­wi­ge­pol­der in Zeeuws-Vlaan­de­ren onder water te zetten (goed voor het milieu!) was voorlopig van de baan. Waar­na de Vo­gel­be­scher­ming en de Zeeuw­se Mi­lieu­fe­de­ra­tie de Raad van State zover kregen alle werkzaamheden in de Wes­ter­schel­de tot nader order te verbieden. De zuiderburen, bezorgd om de toegang tot de Ant­werp­se haven, reageerden alsof de Tien­daagse Veld­tocht van 1831 elk moment opnieuw kon beginnen.

In Den Haag vroegen de oppositiepartijen zich af welke beweegredenen Bal­ken­en­de had en waarom hij zulke rare spelletjes speelde. Vooral Ernst Cramer van de coalitiepartner CU voer hard tegen hem uit. De premier stond volgens hem niet boven de partijen: ‘Hij wekt de indruk dat hij als Zeeuw meer begrip voor de gevoelens in Zee­land heeft. Dat vind ik kwalijk.’ Deze week moest de beroemdste boreling van Bie­ze­lin­ge het parlement duidelijk maken waarom hij op ramkoers was gegaan.

Balkenende neemt de regie niet in handen – dat verwijt achtervolgt hem al sinds hij in 2002 premier werd van een kabinet van CDA, VVD en de Lijst Pim Fortuyn. De ministers van laatstgenoemde partij vochten elkaar de tent uit en de voormalige hoogleraar christelijk-sociaal denken aan de Vrije Universiteit werd ervan beschuldigd dat hij geen orde kon houden in de Trêves­zaal. Ook de bewindslieden van het tweede kabinet-Balkenende (met D66 in plaats van de LPF) klaagden dat hun primus inter pares het initiatief niet naar zich toe trok. Hij moest zich verantwoorden voor de affaire-Margarita en liet zich souffleren door Donner.

De vakbonden liepen te hoop tegen de voorgenomen afschaffing van de vut en het prepensioen. De premier was door ziekte geveld en kon het conflict niet beëindigen. Dat moest zijn liberale minister van Financiën Zalm doen. De WAO en het omroepbestel werden buiten hem om door de fractieleiders Verhagen, Van Aartsen en Dittrich geregeld. De toenmalige oppositie – aangevoerd door Wouter Bos – maakte er een vast ritueel van de premier gebrek aan stuurmanskunst aan te wrijven.

In het huidige centrum-linkse kabinet ligt dat anders. Vanaf dag één nam Jan Peter Bal­ken­ende zich heilig voor dat hij zich door de sociaal-democraten de kaas niet van het brood zou laten eten. De financiële crisis, die in september 2008 uitbrak, sterkte hem in dat voornemen. Bos mocht de banken redden, maar híj zorgde er met zijn vele internationale contacten voor dat Neder­land mocht aanschuiven bij de topconferenties van de G20. Balkenende wilde ook de geschiedenis ingaan als de man die het bedrijfsleven en de bouwwereld in tijd van nood zou bevrijden van overbodige regelzucht en langdurige inspraakprocedures. De ministers Eurlings en Cramer bereidden met dat doel een crisis- en herstelwet voor. Maar het was Bal­ken­en­de die op een CDA-congres in Utrecht eind maart die wet alvast pontificaal aankondigde. Het mocht niemand ontgaan: hier stond een échte leider.

De persoonlijke bemoeienis van Balkenende met het dossier-Wes­ter­schel­de past binnen hetzelfde stramien. Het poldermodel leverde een compromis op tussen de belangen van de Bel­gen, de Zeeuwse boeren en de ijveraars voor de trekvogels. In­un­da­tie van de Hedwigepolder was daar onderdeel van. Ver­vol­gens verschoven de panelen. De boeren bleken de suikerbieten- en uienteelt toch belangrijker te vinden dan het lot van de broed- en trekvogels. Een Zeeuw gaf het land toch niet terug aan het water? Organisaties als Stich­ting De Levende Delta keerden zich tegen de ontpoldering en vonden in Den Haag gehoor bij CDA’er Ad Kop­pe­jan, PvdA’er Lia Roefs en SP’er Kees Slager.

Intussen wilden Verburg en Huizinga de omstreden polder nog steeds onder water zetten. Totdat Balkenende (‘Mag een regering soms rekening houden met de emoties van de Zeeu­wen?’) ingreep. Een échte leider. Helaas voor hem heeft de Raad van State het hele project-Westerschelde nu stilgelegd. Een lot dat ook de hemelbestormende crisis- en herstelwet kan treffen; ook daar moet de Raad zich nog over uitspreken. Het moet een geruststellende gedachte voor de premier zijn dat Zeeuwen de worsteling altijd te boven komen.