Gevoel voor humor kan Piet Hein Donner niet worden ontzegd. 'Ik hoop niet dat de Nederlandse burger gaat denken dat er tijdens elke crisis een Donner aan het bewind is,' merkt hij graag op tegen zijn ambtenaren. De gedachte ligt voor de hand.

Toen de beurskrach van 1929 uitbrak, werd Nederland geregeerd door het derde kabinet-Ruijs de Beerenbrouck dat bestond uit vertegenwoordigers van de katholieke, hervormde en gereformeerde partijen. Op Justitie zat de grootvader van de huidige minister, Jan Donner. Het antwoord van het kabinet op de crisis was dat er bezuinigd moest worden. De eigenzinnige Donner - vanwege de jonge leeftijd waarop hij minister werd hij het 'Kind van Staat' genoemd - was van alle bewindslieden het meest overtuigd van de noodzaak de broekriem aan te halen. Op zijn eigen terrein wilde hij het aantal arrondissementsrechtbanken en kantongerechten reduceren. Bij monde van de liberaal Boon keerde de Kamer zich tegen dat plan.

Donner was zo van zijn eigen gelijk overtuigd dat hij zijn collega's ervan wist te overtuigen hun portefeuilles ter beschikking te stellen. In 1933 viel het kabinet. Nieuwe verkiezingen brachten de sterke man van de anti-revolutionairen, Hendrikus Colijn, aan de macht. Hij zette pas goed het mes in de verzorgingsstaat. De verlaging van de werklozensteun mondde uit in het Jordaanoproer waarbij vijf doden vielen. Naderhand oordeelden de historici dat de crisis alleen maar was verergerd door de bezuinigingsmaatregelen van de 'Schipper naast God'.

Koppigheid is een kenmerk van het gereformeerde volksdeeL en zeker van de Donner-dynastie. Net als opa Jan staat de minister van Sociale Zaken in het kabinet-Balkenende bekend om zijn stellige opvattingen over de versoepeling van het ontslagrecht (die in 2007 bijna tot het vertrek van de PvdA uit de coalitie leidden) en de wenselijkheid om tot ver na je vijfenzestigste door te werken. 'Dat tekent de man,' zei vice-voorzitter Rienk van Splunder van het CNV in het AD. 'Als hij iets in zijn hoofd heeft, kost het moeite het er weer uit te krijgen.'

Dat wreekt zich nu het kabinet het Akkoord van Beetsterzwaag moet zien aan te passen aan de door toedoen van de kredietcrisis dramatisch verslechterde omstandigheden. Doorgaans zijn bij zulke besprekingen de rollen duidelijk verdeeld. De minister van Financiën hamert erop dat de tering naar de nering moet worden gezet. Zijn collega's betogen dat er op hun departement geen eurocent meer valt te halen. Grootste tegenstander van bezuinigingen is de minister van Sociale Zaken die de vergadering erop wijst dat de overheid een schild voor de zwakken dient te blijven.

Maar zo gaat het niet in het vierde kabinet-Balkenende. Werkgevers en werknemers zijn goed te spreken over de contacten met schatkistbewaarder Wouter Bos. Hij is doordrongen van het besef dat de economie moet worden gestimuleerd - ook als dat tijdelijk tot een hoger begrotingstekort leidt. Het zijn vooral de CDA-fractie en Donner die vinden dat er niet mag worden getornd aan de strakke begrotingsregels die tot nu toe werden gehanteerd. 'Je hebt de fractie, je hebt Balkenende en je hebt Donner die zich ook in een crisissituatie aan de regels wil houden,' citeerde NRC Handelsblad een betrokkene bij de onderhandelingen. Het is de wereld op zijn kop.

Al sinds het najaar stelt Donner zich uiterst gereserveerd op tegenover iedereen die hem probeert te interesseren voor economische reddingsplannen. Het kostte de sociale partners de grootste moeite hem zo ver te krijgen dat hij - tijdelijk - werktijdverkorting toestond. Zelf was de minister van Sociale Zaken de mening toegedaan dat de personeelsleden van Corus en DAF Trucks beter op zoek konden gaan naar een nieuwe betrekking.

Het had volgens hem geen zin aan oude zekerheden vast te houden. Toen de Kamer aandrong op stimuleringsmaatregelen in de geest van Obama en Merkel, weigerde Donner dat resoluut. 'Het bestrijden van een economische crisis is als sturen in de mist,' hield hij de volksvertegenwoordigers filosofisch voor. Hij voelde niets voor 'staccato-maatregelen'. De rekening mocht niet worden doorgeschoven naar het nageslacht.

Aangezien ledigheid des duivels oorkussen is, heeft Donner wel een wetsvoorstel ingediend om hoogopgeleiden die langer dan een jaar werkloos zijn te dwingen tomaten te plukken en asperges te steken. SP-Kamerlid Paul Ulenbelt verweet hem politiek uit de tijd van Ruijs de Beerenbrouck, Colijn en opa Jan te bedrijven. In de jaren dertig was het normaal dat werkloze ingenieurs op de tram kaartjes knipten. Nu moeten ze de kassen van het Westland in. Kleinzoon Donner was niet van de kritiek onder de indruk. Onverstoorbaar: 'Het kan heel gezond zijn voor een hoogleraar of een advocaat om een tijd in de kas te werken.'

Ik houd mijn hart vast voor de slachtoffers van de financiële crisis van 2040. Zit er tegen die tijd weer een Donner in de regering?