‘Zijn er vandaag nog journalisten die behoefte hebben aan een toelichting in het Engels?’ vraagt directeur-generaal van de Rijksvoorlichtingsdienst Gerard van der Wulp aan het begin van de wekelijkse persconferentie van de minister-president.

Sinds de affaire-Wilders is dit land van navelstaarders weer gewend geraakt groots en meeslepend te denken. Franse cameraploegen duiken op in de wandelgangen van de Tweede Kamer, Deense reporters staan te trappelen om prominente leden van de parlementaire pers te interviewen, misschien willen CNN, de BBC World Service en Al-Jazeera vandaag wel komen filmen. Maar de zaal blijkt vandaag gevuld te zijn met de usual suspects: Frits Wester van RTL Nieuws, Bram Schilham van het NOS Journaal. Dus kan de premier zich tot zijn moerstaal beperken.

Balkenende lijkt zich te hebben voorgenomen de pers erop te wijzen dat er meer onder de hemel is dan Fitna The Movie. Hij is in Polen geweest, vertelt hij, om met premier Tusk te praten over de toekomst van Europa. Volgende week is de topconferentie van de NAVO in Boekarest, van eminent belang voor onze veiligheid. Vragen? Geen vragen. Jawel, maar alleen over de film van Wilders. Waarom wist minister Hirsch Ballin van Justitie twee uur eerder van de uitzending op LiveLeak dan de minister-president? Waar was de premier toen hij de film zag? Heeft het kabinet niet schromelijk overdreven toen het waarschuwde voor het uitbreken van een crisissituatie? Schaamt Balkenende zich niet nu de gevolgen op het eerste gezicht wel meevallen? De parlementaire pers lijkt zo geobsedeerd te zijn geraakt door Wilders dat het geen enkel ander onderwerp meer tot zich toelaat.

Balkenende was op beslissende momenten vaak afwezig. Dat verwijt maakten Thijs Broer en ik hem in het boek De Geroepene. Een voorbeeld: de crisis binnen de centrum-rechtse coalitie over de gestegen energieprijzen in het najaar van 2005. CDA en VVD vochten elkaar toen de tent uit. De christen-democraten eisten koopkrachtcompensatie, de liberalen waren tegen. Ze maakten elkaar voor ‘asociaal’ respectievelijk ‘onbetrouwbaar’ uit. Het liep hoog op, en waar was de premier? Aan de Perzische Golf. Daar showde hij het nieuwste model van autofabrikant Spyker.

Zie je wel dat die man de regie niet in handen had, schreven we. Pas afgelopen vrijdag drong het tot me door hoeveel nut Nederland heeft gehad van de contacten die Balkenende toen legde met sultan Qaboos al Said van Oman en kroonprins Mohammed bin Rashid Al Maktoum van Dubai.

Sinds Wilders in november zijn filmplannen aankondigde, zat het kabinet in zak en as. Hoe legde je de sjeiks en emirs uit dat Nederland vrijheid van meningsuiting en een dualistisch stelsel kende? Dat de mening van één Kamerlid niet overeenstemde met die van de regering? Hoe viel te voorkomen dat invloedrijke televisiezenders als Al-Jazeera de minister-president de schuld gaven?

Dat was zijn Deense ambtgenoot Rasmussen na de cartoonrellen overkomen. De min of meer toevallige contacten met de Golfstaten kwamen nu opeens goed uit. Wat is er veel getelefoneerd de afgelopen weken! Door de ambtenaren van Maxime Verhagen, maar ook door de minister-president. Wat Wilders ook ging doen (de Koran verbranden, het heilige boek verscheuren), de Nederlandse regering stond daar niet achter! Dat was de strekking van het gesprek tussen Balkenende en de Afghaanse president Karzai tijdens het World Economic Forum in Davos en van de belrondes met koning Abdullah van Jordanië, president Yudhoyono van Indonesië en de sultan van Oman. Konden zij – ook bij hun media – een goed woordje voor de Nederlanders doen?

Overleg was er ook met secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties, president José Manuel Barroso van de Europese Commissie en het Sloveense voorzitterschap van de EU. De opzet slaagde. ‘De Nederlandse regering distantieert zich van het standpunt van Wilders,’ was het nieuws op de website Aljazeera.net.

Heeft het kabinet overdreven toen het waarschuwde voor rellen in Pakistan en aanslagen op onze ambassades in Caïro en Khar­toem? Het valt achteraf moeilijk vast te stellen. Maar als Wilders de bewindslieden van paniek­zaaierij beticht, heeft hij kilo’s boter op het hoofd. Hirsch Ballin, Verhagen, Guusje ter Horst, coördinator terrorismebestrijding Tjibbe Joustra – allemaal smeekten ze de liberale jihadist of ze zijn film van tevoren mochten zien. Niet dus. Intussen gaf Wilders een interview aan De Telegraaf waarin hij de mogelijkheid openhield dat hij de Koran verscheurde.

Wilders zegt nu dat hij dat nooit van plan was. Vanaf het begin stond vast dat Fitna The Movie binnen de grenzen van de wet bleef. Maar waarom heeft hij dan al die maanden geweigerd het kabinet een preview toe te staan? Het diplomatieke tegenoffensief van de regering heeft tot nu toe gewerkt. Balkenende begint voorzichtig te lijken op een staatsman. Die reputatie had hij al bij de Franse president Sar­kozy, bondskanselier Merkel en de Pool­se premier Tusk. De enige die hem voor een brekebeen blijft uitmaken, is de Haagse pers.