Een maandagavond in De Balie. De hele grachtengordel is uitgerukt om zich aan Lord Maurice Glasman te vergapen. Het Hogerhuislid namens de Londense wijk Hack­ney maakte een paar jaar geleden furore met zijn pleidooi voor Blue Labour.

De socialisten, onder Tony Blair en Gordon Brown in de ban geraakt van de vrijemarkteconomie, moesten zich weer over de gewone man gaan ontfermen. Die dacht een stuk conservatiever over criminaliteit en migratie dan de yuppies die het liefst een glas prosecco dronken met bankiers uit de City. Glasman wilde terug naar de oude Labourpartij die meer nadruk legde op gemeenschapszin dan op individualisme. Politiek moest niet via de overheid worden bedreven, maar via de vakbonden, vrijwilligersorganisaties en kerken.

De abituriënt van de Jewish Day School in Clapton ging sommigen in zijn partij te ver toen hij zich uitsprak voor een dialoog met de extreem-rechtse Eng­lish Defense League. Ook zijn oproep de grenzen voor Oost-Europese arbeidsmigranten te sluiten viel niet bij iedereen in goede aarde. Toch omschreef de Sunday Telegraph hem als de goeroe van Labour-leider Ed Miliband. Nu maakt hij zijn opwachting in de tempel van progressief Amsterdam. Op uitnodiging van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting.

De rode baron geselt de sociaal-liberalen onder zijn gehoor. Hij noemt het een misstap dat socialisten zich eind twintigste eeuw als progressieven zijn gaan omschrijven, dat ze zich hebben overgegeven aan het vooruitgangsgeloof. Normen en waarden werden overboord gegooid. Respect voor het gezin was ver te zoeken. Links kan nog veel van de kerken leren, zegt hij. Zoals de notie dat het niet om het individu gaat maar om de onderlinge relaties tussen mensen. Glasman: ‘De liefde moet terug in de politiek.’ Het klinkt meer naar een mengeling van Jan Peter Balkenende en Ruth Peetoom dan naar wat de trouwe bezoekers van De Balie gewend zijn. Toch kan hij rekenen op een ovatie.

Buiten draait de baron van Hackney tevreden een shagje. Zijn pleidooi voor normen en waarden en gemeenschapsdenken is zelfs op het Leidseplein niet op rotsige bodem gevallen.

Sinds Wouter Bos en de zijnen het vierde kabinet-Balkenende opbliezen, is de PvdA behoorlijk de weg kwijt. Anders dan gehoopt, kwam in 2010 niet Job Cohen maar Mark Rutte aan de macht, met de hartelijke steun van Verhagen en Wilders. In een groot Kamerdebat over de formatie haalde de CDA-leider zijn verre voorganger mgr. Nolens aan. Die had gezegd dat de confessionelen alleen in ‘uiterste noodzaak’ een regering met de socialisten moesten overwegen. Ware woorden, volgens Verhagen.

Sindsdien dwaalt de PvdA doelloos rond. Soms – bijvoorbeeld als het om de redding van de euro gaat – steunt de partij het rechtse kabinet. Soms ook niet. Het maakt een weifelende indruk. Dat komt ook door de steeds wisselende partners waarmee de PvdA oppositie voert: met de SP tegen de stille armoede, met GroenLinks en D66 tegen het natuurbeleid van Henk Bleker. Veel lijn valt er niet in te ontdekken. In de zomer van 2010 onderhandelde Cohen nog met de VVD over een paars-groen kabinet. Nu wordt weer voorzichtig toenadering tot de christen-democraten gezocht.

Op het PvdA-congres in Den Bosch werden in de wandelgangen veel complimenteuze opmerkingen gemaakt aan het adres van Aart Jan de Geus, de oud-rechterhand van Balkenende die nu wil dat het CDA naar het radicale midden opschuift. Ook in zijn rapport wemelt het van termen als ‘nieuwe betrokkenheid’, ‘solidariteit met anderen’ en ‘saamhorigheid met elkaar’. Regeren met de christen-democraten was in het verleden niet van een leien dakje gegaan maar uiteindelijk konden CDA en PvdA wel eens op hetzelfde punt uitkomen, zei Job Cohen. Hij droomde al van een kabinet links van het midden.

Ook Mariëtte Hamer herinnerde zich opeens dat ze als fractieleider verdomd goed had samengewerkt met de linkervleugel van het CDA. In De Balie was het de Amsterdammer Lodewijk Asscher – volgens Het Parool de schaduwleider van de PvdA – die De Geus het hof maakte. Hij bewonderde diens speurtocht naar een nieuw houvast. De PvdA moest niet terugschrikken voor een modern soort paternalisme. Asscher in discussie met Glasman over het CDA: ‘We might come closer to each other.’

Blijft de vraag waar de PvdA op uit is: samen met de SP de solidariteit prediken, schouder aan schouder met Pechtold en Sap progressieve hervormingen bewerkstelligen of – in het voetspoor van de rode baron – toch maar toenadering zoeken tot het CDA? Alle kans dat de partij dat op dit moment zelf ook nog niet weet.