Eind april brak paniek uit in het Bundeskanzleramt in Berlijn.

Eind april brak paniek uit in het Bundeskanzleramt in Berlijn. De Franse socialist Hollande - volgens de Duitsers een man met een gat in zijn hand - stond op het punt Sarkozy te verslaan. In Den Haag blies Geert Wilders het kabinet op omdat hij niet voor Brusselse dictaten wilde zwichten. De wisseling van de wacht in het Elysée leek belangrijker dan het mislukken van het Catshuisoverleg maar dat klopte niet helemáál. Sinds 2010 had bondskanselier Merkel de steun van het kabinet-Rutte goed kunnen gebruiken. Elke keer dat ze de Spanjaarden en Grieken de duimschroeven aandraaide, vielen de premier en zijn minister van Financiën Jan Kees de Jager haar luidruchtig bij. Merkel en Rutte spraken elkaar veel, over de telefoon, per sms of in het weekendhuisje van de bondskanselier in de Oost-Duitse Uckermark.

Afgezien van Wenen en Helsinki was Den Haag de enige regeringsstad waarop Merkel blind kon varen. Met de Hollanders konden de Duitsers vlak voor een Europese top afspraken maken: als de een voor good cop speelde, hing de ander de bad cop uit. Geen overbodige luxe want Merkel kon het zich niet permitteren in haar eentje de zweep over de zuidelijke landen te leggen.

Atheense buurten als Exarcheia hingen toch al vol posters van de bondskanselier in nazi-uniform. Versterking uit Den Haag was daarom welkom en vooral De Jager ('I'm Dutch so I may be blunt') liet zich de rol van Europese bullebak graag aanleunen. Vandaar de paniek eind april: wat was schadelijker, de komst van Hollande of de kabinetscrisis in Holland?

Uiteindelijk konden de Nederlandse diplomaten in de Duitse hoofdstad hun gesprekspartners geruststellen: er was een akkoord met een deel van de oppositie gesloten, Nederland hield zich aan het financieringstekort van drie procent. Tot 12 september bleef Rutte de trouwe schildknaap van Angela Merkel.

Inmiddels lijkt het demissionaire kabinet de strenge meesteres in Berlijn rechts te hebben ingehaald. Tijdens een toespraak in de Bondsdag ('Herr Präsident! Liebe Kolleginnen und Kollegen!') sprak Merkel zich uit voor de vorming van een Europese politieke unie. Niet op stel en sprong want eerst moesten de mediterrane landen orde op zaken stellen. Van de Duitsers kon niet worden verwacht dat ze de geldkraan naar het zuiden wagenwijd openzetten: 'Ook onze kracht is niet onbegrensd.'

Maar in het verleden was de fout gemaakt de euro in te voeren zonder op andere terreinen tot samenwerking te komen en die fout moest nu worden hersteld. Merkel: 'Deze crisis kunnen we niet met minder Europa oplossen, alleen met méér Europa.'

Het klinkt een stuk bevlogener dan de zuinige geluiden die uit Den Haag komen als het om de Europese integratie gaat. In het Kamerdebat van 5 juni liet Rutte zich van zijn meest terughoudende kant zien. Dat hij de steun van Wilders heeft ingeruild voor die van Pechtold en Sap, maakte kennelijk geen verschil. Rutte pleitte voor strenger Europees toezicht op de banken, maar dat was het wel. De premier keerde zich tegen een Europees belastingstelsel, gezamenlijke obligaties ('die zien we op dit moment niet zitten'), een Europees depositogarantiestelsel ('daarin zijn wij niet geïnteresseerd') en al helemaal tegen de benoeming van een Europese president. Over de politieke unie waar Merkel voor pleit, zei hij vrijdag na afloop van de ministerraad: 'Het woord politieke unie heeft in het Duits een andere betekenis dan bij ons. Wij zijn tegen.'

Dat Rutte zich nog eurosceptischer opstelt dan Merkel kan niet los worden gezien van de binnenlandse omstandigheden. Als de bondskanselier de Spanjaarden en Grieken de wacht aanzegt, krijgt ze in de Bondsdag van de SPD en de Groenen te horen dat ze te benepen is. Ze zou zich voor economische groei moeten inzetten in plaats van te hameren op bezuinigingen. Hier dreigt Rutte op 12 september te worden gesandwicht tussen Emile Roemer ('Ik voel mij Nederlander en Brabander, maar niet echt Europeaan') en Geert Wilders ('Nederland moet uit de EU stappen'). Bij eurofiele uitlatingen heeft de lijsttrekker van de VVD geen baat. Zich constructief tegenover Brussel opstellen kan altijd nog als hij de slag om het Torentje heeft gewonnen. Tot die tijd zal Rutte de rechtsbuiten van Europa blijven.

max.van.weezel@vn.nl