Vrij Nederland

NOS-verslaggever Joost Vullings twitterde enigszins verongelijkt: 'Favoriete nummer van de onderhandelaars over Paars-plus is nog steeds "The Sound of Silence".' Ik kan me zijn frustratie voorstellen. Heb je het thuisfront getrotseerd en besloten de hele zomer in Den Haag te blijven om de kabinetsformatie op de voet te volgen, en dan blijkt die geste totaal overbodig.

Sinds het aantreden van de informateurs Uri Rosenthal en Jacques Wallage vinden de besprekingen plaats achter gesloten deuren. Eens per week worden de journalisten via een zij-ingang het Eerste Kamergebouw binnengeleid. Dan krijgen ze van de informateurs te horen dat er goede vorderingen worden gemaakt, de sfeer ontspannen is en dat er verder niets te melden valt. Snel een paar vragen en Rosenthal en Wallage zijn weer vertrokken. Wie te lang in de Noenzaal blijft, krijgt van de boomlange bewaker Cor te horen dat hij naar buiten moet. Waarna de verslaggevers zich naar de haringkraam aan de Hofvijver begeven of elkaar interviewen ('Ferry, wat is jouw analyse van de situatie? O, dat wou ik jou net vragen, Max').

Aan de overkant van het Binnenhof, in de Tweede Kamer, bevinden zich de volksvertegenwoordigers die de onderhandelaars assisteren. Ze zijn al net zo zwijgzaam als Rutte, Cohen, Halsema en Pechtold zelf. Ook de site KamerTweets ('dé plek om te twitteren met Kamerleden') biedt deze zomer geen uitkomst. Normaal staat die vol aankondigingen van initiatief-wetsontwerpen en optredens bij Pauw & Witteman en De Wereld Draait Door.

Maar Rosenthal en Wallage hebben behalve een radiostilte en een televisiestilte ook een twitterpauze ingelast en de meeste parlementariërs houden zich daar nauwgezet aan. Dus blijft het bij huis-, tuin- en keukenmededelingen als 'Heb een mierenspoor ontdekt' (Femke Halsema), 'Vanavond naar Friesland om even met het gezin bij te tanken op het water' (Alexander Pechtold), 'Heb met veel geluk een van de laatste stoelen in de Thalys naar Parijs kunnen reserveren' (PvdA'er Sharon Dijksma), 'De poezen kijken me aan dat het tijd wordt voor hun ontbijt. Daarna zelf ontbeten' (VVD'er Helma Neppérus) en 'Veel journalisten proberen ook mij aan het praten te krijgen over de informatie. Ik zwijg en werk door' (GroenLinkser Ineke van Gent).

Is dat erg? Ja, vindt de jonge lichting journalisten die voor het eerst een kabinetsformatie meemaakt. Tijdens de verkiezingscampagne maakten ze kennis met politici die niet waren weg te slaan bij hun camera's en microfoons. Nu lijken diezelfde politici als bij toverslag veranderd in zoutpilaren. De jongere journalisten spreken schande van die metamorfose. Wat een hypocrisie spreiden de lijsttrekkers die nu in stilte onderhandelen ten toon! De jongeren verzetten zich dan ook met hand en tand tegen het verzoek van de informateurs om de cameraploegen die zich voor het gebouw van de Eerste Kamer hadden geposteerd, terug te trekken.

Aan dat verzoek werd gehoor gegeven door toedoen van oudere verslaggevers die weten dat nostalgie misplaatst is. Want het is al lang geleden dat de inhoud van formatiebesprekingen letterlijk op straat werd gegooid: in 1977, tijdens de onderhandelingen over het tweede kabinet-Den Uyl dat mede door die grote mate van openheid niet tot stand kwam. Alle volgende kabinetsformaties vonden weer achter gesloten deuren plaats. De informateurs Lubbers en De Koning kwamen in 1981 geregeld naar Nieuwspoort om de journalisten bij te praten. Maar vertelden ze ook veel? Van De Koning herinner ik me de uitspraak: 'Ruud zegt even weinig als ik, hij heeft er alleen meer woorden voor nodig.'

Toen een jaar later het eerste kabinet-Lubbers nabij was, sloot informateur Scholten de fractiespecialisten voor alle zekerheid op in de Haagse Julianakazerne. Ook de kabinetten-Kok en -Balkenende werden in grote beslotenheid gevormd. In 2007 vluchtten de onderhandelaars zelfs Den Haag uit om elkaar op het landgoed Lauswolt in Beetsterzwaag beter te leren begrijpen. Toen halverwege Balkende IV een akkoord over de bestrijding van de kredietcrisis moest worden gesloten, gebeurde dat niet op het Binnenhof maar op een door de marechaussee hermetisch afgesloten Catshuis. De journalisten, die bij de ingang wachtten, moesten zich tevredenstellen met de commentaren die de onderhandelaars hun vanuit de auto met chauffeur toevoegden.

Commentaren die zo beknopt waren dat Ferry Mingelen getergd uitriep: 'Daar heb je weer een rijksauto die van ons belastinggeld is betaald, maar het raampje open, ho maar.' Zo ideaal was de informatieverschaffing in het verleden dus niet.

Jammer alleen dat Femke Halsema tijdens de verkiezingscampagne beloofde: 'Geef me tien zetels en dan stop ik het gekonkel in de achterkamertjes.' Dát heeft ze niet gedaan.