Boeiende observatie van PvdA-Kamerlid Jeroen Dijsselbloem in het dagblad De Pers: ‘Waar de huidige generatie politici gewoon mee moet leren leven, is dat er steeds meer ex-politici komen.

We verslijten ze veel sneller en ze worden ook nog eens veel ouder. Er ontstaat een enorm stuwmeer aan ex-politici die allemaal fantastisch weten hoe het moet. Het is een plaag.’

Zoals de oude Egyptenaren gekweld werden door sprinkhanen en hagelbuien, zo lijdt de generatie-Dijsselbloem onder nieuwlichters uit de jaren zestig die maar niet ophouden zich met de politiek te bemoeien. Grootste plaag van allemaal in de ogen van de woordvoerder immigratie en integratie van de PvdA-fractie: Marcel van Dam, de oud-kroonprins van Den Uyl en oud-voorzitter van de VARA. Die leidt nu een teruggetrokken bestaan in de bossen van Hulshorst, maar oefent via zijn Volkskrant-column meer invloed uit dan Hans Wansink, Hans Goslinga, Marc Chavannes en Max van Weezel bij elkaar.

Voorjaar 2006 was er maar één column van Marcel van Dam voor nodig om de hele verkiezingscampagne van Wouter Bos te laten ontsporen. Naar aanleiding van diens Netspar-lezing (waarin Bos hardop filosofeerde over een belasting voor rijke bejaarden) maakte de columnist zijn partijleider uit voor een man die de kiezers misleidde. Volgens Van Dam werden ook senioren met een bescheiden pensioen gedupeerd. Bos had daar niet meteen antwoord op. Terwijl de Netspar-lezing bij de spraakmakende gemeente goed was gevallen, begon de PvdA na de verwijten van Marcel van Dam in de peilingen vervaarlijk te dalen. Om daar nooit meer van te herstellen.

Dijsselbloem – die net als Bos vond dat de jongeren niet de rekening voor de vergrijzing hoefden te betalen – heeft nog een ander appeltje te schillen met de zeventigjarige oud-minister van Volkshuisvesting. Die maakte hem voor de ‘Geert Wilders van links’ uit, naar aanleiding van Dijsselbloems harde standpunten over het integratiebeleid. Ook dat wordt de kluizenaar van Hulshorst niet zomaar vergeven.

De generatiekloof binnen de PvdA is een interessante: Van Dam hoort – net als bijvoorbeeld Jan Pronk en Bram Peper – bij de oprichters van de hervormingsbeweging Nieuw Links. Die wilde de partij eind jaren zestig van regenten en christelijke kwezelaars bevrijden. Het was de tijd van de ontzuiling, de polarisatie, de seksuele hervorming. Hoewel ik Nieuw Links zelf niet heb gemaakt (te jong!), kan ik me de tijdgeest van toen nog goed voor ogen halen. Als mensen zich van knellende banden losmaakten, zouden ze vanzelf sociaal voelende wezens worden, was de redenering. Dan had je geen overheidsdienaren en dominees nodig om de burger in de touwen te houden. Het bevrijde individu zou uit zichzelf het goede nastreven. De Van Dams geloven daar nog steeds in.

Dertigers en veertigers in de PvdA-fractie – Dijs­sel­bloem maar ook Staf Depla en Diede­rik Sam­som – volgen precies de tegenovergestelde redenering. Zij lijken in veel op de sociaal-democraten uit de wederopbouwtijd waartegen de rebellen van de jaren zestig zich heftig afzetten.

Dijsselbloem en de zijnen noemen zich verheffingssocialisten, neo­mo­ra­lis­ten. Zelfs de term paternalisten laten ze zich met enige graagte aanleunen. De nadruk die in de jaren zestig op vrijheid, blijheid werd gelegd, is hun een gruwel. Leuk voor de bewoners van dure panden aan de grachtengordel en landgoederen op de Velu­we dat ze die vrijheid aankunnen. Maar dat geldt niet voor iedereen.

Niet voor Marokkaanse drop-outs uit Overtoomse Veld bijvoorbeeld. Die zijn de dupe geworden van het elitaire denken van de Nieuw Linksers. Dus moeten er straffe maatregelen worden genomen op immigratie- en integratieterrein. Symptomatisch is het actieplan Hard maar sociaal, van de hand van de Kamerleden Staf Depla en Samira Boutchibti. Daarin pleit de PvdA voor overheidsoptreden tot achter de voordeur, meer sociale controle, meer jeugdinternaten. Het is een heel andere toon dan in het zestiger­jarenpamflet Tien over Rood.

In elke periode moet het socialisme zijn prioriteiten opnieuw stellen, zei Staf Depla me onlangs in de studio van de televisiezender Het Gesprek. Eind jaren zestig moest het regentendom worden omvergeworpen en de mens van zijn maatschappelijke en seksuele ketenen bevrijd. Nu blijkt dat niet iedereen die luxe aankan. Dus moeten de duimschroeven worden aangehaald. Misschien niet met de wet in de hand, maar de PvdA moet het in elk geval aandurven een moreel appèl op de ontspoorde burgers te doen.

De tegenvraag is: waarin verschilt de PvdA dan nog van het CDA en de ChristenUnie, die ook zo’n beschavingsoffensief voeren? Wat blijft er over van de belofte dat de PvdA binnen deze coalitie het vrijzinnige geluid zou vertegenwoordigen? Weinig.

Treurig dat op een libertair program gekozen Kamerleden (Paul Tang, Mei Li Vos) nauwelijks meer van zich laten horen. Zodat het tegengeluid van pensionado’s als Van Dam (70), Pronk (68), Van Thijn (73) en D’Ancona (70) moet komen. Gezien de vergrijzing zal de plaag voor de paternalisten niet snel voorbij gaan. John Mc Cain is 71 en begint pas.