Soms schrijf je een column te snel. Had ik nog maar even gewacht met mijn bijdrage over Drs. SP die in Vrij Nederland van 14 april verscheen. De intellectuelen die bij de Kamerverkiezingen op Jan Marijnissen hadden gestemd, moesten zich roeren, betoogde ik. De Partij van de Tomaat moest een voorbeeld nemen aan wijlen de CPN, die twintig jaar geleden de stalinistische dogma’s overboord had gezet en het belang van pluriformiteit onderschreef (om vervolgens in GroenLinks op te gaan). Dat was gebeurd onder invloed van studenten die de strakke partijhiërarchie niet langer accepteerden. ‘Er is werk aan de winkel voor de doctorandussen binnen de SP!’ schreef ik. Het was eerlijk gezegd een soort cry in the wilderness. Wist ik veel wat zich ondertussen binnen de SP afspeelde!

Inmiddels heeft het Overijsselse Statenlid Düzgün Yildirim tegen de wens van het partijbestuur in een senaatszetel opgeëist. Schreef freelance-journalist Marijn Schrijver een artikel voor het blad De Tribune dat geen genade vond in de ogen van partijsecretaris Hans van Heijningen en fractieleider in de Eerste Kamer Tiny Kox. Werd Elma Verheij, de hoofdredactrice van De Tribune, geschorst. Regionale bestuursleden – meestal uit het Oosten des lands – legden uit protest hun portefeuille neer. De website van de afdeling Emmen ging op zwart. Naast een oproep om de fusie tussen de energiegiganten Essent en Nuon te dwarsbomen, staat daar nu nog alleen een cartoon op: een activist in slobbertrui en op sportschoenen steekt een bord met een rode tomaat in de lucht. Tekst: ‘Tegen censuur!’. Ook is de actiegroep SP Anders opgericht. Die wil de partij democratiseren. In Zutphen – alweer in het Oosten – heeft gemeenteraadslid Johan Luijendijk zich afgemeld. Hij zat op zwart zaad en wilde de schadeloosstelling die hij als raadslid ontving niet langer in de gemeenschappelijke kas storten. De partijgoden reageerden met bliksem en donder. Zijn privéproblemen loste hij zelf maar op. Luijendijk in de NRC: ‘Is dat solidariteit? Is dat de menselijke maat? Ik ben enorm teleurgesteld in de partij.’ Kortom: het oproer kraait!

Het conflict binnen de SP lijkt zich toe te spitsen op de vraag of de redactie van het partijblad monddood mag worden gemaakt. Het kritische artikel van Marijn Schrijver werd op last van hogerhand vervangen door een reportage over de townships in Zuid-Afrika. Dat is kras vergeleken met hoe andere partijen met interne kritiek omgaan. ‘Begin van dit jaar was ik interim-hoofdredacteur van het GroenLinks Magazine,’ schrijft oud-senator Jos van der Lans op zijn weblog: ‘In het eerste nummer dat onder mijn verantwoordelijkheid verscheen, stond een rapportage over het afhaken van GroenLinks bij de regeringsformatie. Toen de redacteur bij Femke Halsema aanklopte om commentaar was die “not amused”, had grote bezwaren tegen de “eenzijdige” toon van het artikel en van alles en nog wat, maar geen moment is het zelfs maar in haar opgekomen om te suggereren het niet te plaatsen.’ Correct, meent Van der Lans: ‘Want persvrijheid is niet alleen de basis van de democratie, het is ook de basis voor een moderne politieke partij. Bij de SP wil dat maar niet doordringen.’

Van der Lans geeft een gekleurde voorstelling van zaken. In werkelijkheid hebben de meeste politieke partijen wel eens geprobeerd een onafhankelijke redactie aan banden te leggen. Journalisten kunnen maar beter niet bij een partijblad gaan werken, weet ik sinds een dramatisch gesprek op het strand van Eilat met mijn boezemvriend Constant Vecht. Constant werkte als redacteur bij het CPN-dagblad De Waarheid dat zich toen ‘krant voor heel links’ noemde. Tijdens onze vakantie bereikte hem het verzoek of hij hoofdredacteur wilde worden. Hij dacht alle klippen te kunnen omzeilen. Dat lukte niet. Eén artikel over de Kalmukken – een volk dat door Stalin tot de laatste grijsaard toe naar Siberië was gedeporteerd – was de partijleiding al te veel. Vecht hield het als hoofdredacteur nog geen drie jaar vol.
Ook bij de sociaal-democratische PvdA werd de vrijheid van meningsuiting niet altijd omhelsd. Een andere studievriend, Folkert Catz, bracht het tot hoofdredacteur van het PvdA Amsterdam Magazine. Zijn credentials mochten er zijn: bevriend met Ruud Vreeman, getrouwd met Karin Adelmund. Folkert wilde meer over de maatschappij en minder over de partij schrijven. Dat liep mis. ‘Helaas hadden we onoverbrugbare meningsverschillen over de vrijheid van de redactie en de invloed van de leden en het bestuur op het blad,’ meldde de Amsterdamse PvdA.

Beter verging het de nieuwlichters van ‘Niet Nix’ die elk weekend de faxkrant Vlugschrift verspreidden. Geen minister of partijprominent werd gespaard. Partijvoorzitter Rottenberg juichte het toe, maar dat gold niet voor de fractieleider in de Tweede Kamer, Jacques Wallage. Hij ergerde zich groen en geel aan ‘die schoolkrant’. Wallage richtte zelfs een eigen blad op dat Pro Binnenhof heette. De uitgave van het ‘Vlugschrift’ werd uiteindelijk gestaakt.

Moraal: journalisten, wordt nooit hoofdredacteur van een partijblad. Zeker niet dat van de SP!