Het recept is eenvoudig: men neme een partij die in de hoek zit waar de klappen vallen. Zoek naar de goede mix van Haagse veteranen en outsiders die tot de verbeelding spreken van de kiezers in de provincie. Trek een blik spindoctors open die rondvertellen dat in Hotel Figi in Zeist een sfeer van zinderende energie hing. Even roeren en uw zieltogende christen-democratische of centrum-linkse groepering zal als een feniks uit de as herrijzen.

Nieuwsuur en Pauw & Witteman staan in de rij om uw lijsttrekkerskandidaten aan een spervuur van vragen te onderwerpen. Maurice de Hond en de Politieke Barometer voeren de frequentie van hun peilingen op. Dankzij de overweldigende media-aandacht schrijft u snel weer zwarte cijfers. De PvdA slaagde erin de broedermoord op Job Cohen te doen vergeten door een ledenraadpleging uit te schrijven. Het CDA is twee zetels gestegen sinds @KiesSpies, @StemBuma en @eerlijkhelderHenk hun krachten met elkaar meten. Jolande Sap, die in VN van vorige week haar herverkiezing nog met het volste vertrouwen tegemoet zag, is inmiddels ook gezwicht voor de lokroep van het ledenreferendum. In april legde de kandidatencommissie van GroenLinks (de commissie-Thissen) in een lijvige brief uit waarom bij het aanwijzen van een lijsttrekker grote behoedzaamheid geboden was. De commissie zou bepalen welke kandidaten in aanmerking kwamen voor deze 'hoog geprofileerde functie'. Die commissie leek sowieso weinig op te hebben met de matige imitaties van Idols bij de concurrentie : 'We voeren geen Amerikaanse presidentsverkiezingen in de partij.' Maar dat was voordat Tofik Dibi blijk gaf van zijn ambities. Nu lijkt ook GroenLinks af te stevenen op zo'n beauty contest.

Opmerkelijk hoe snel het fenomeen lijsttrekkersverkiezingen om zich heen heeft gegrepen. Voorjaar 2010 kon Wouter Bos zijn opvolging als PvdA-leider nog regelen in een nisje van de Amsterdamse Brasserie Keyzer. Als hij zei dat Cohen de geschikte man was om het Catshuis te veroveren, was zijn wil wet. Dan kwam er een persconferentie waar Cohen mocht verklaren dat hij zich 'vol overtuiging' in de strijd wierp. Het verzamelde PvdA-kader applaudisseerde beleefd, niemand die zich hardop afvroeg of zo'n middeleeuwse manier van erfopvolging nog wel van deze tijd was. Bij GroenLinks ging het er een paar maanden later niet anders toe.

Tijdens een persconferentie in Nieuwspoort presenteerde Femke Halsema haar opvolger. Het was een meisje en ze heette Jolande. Lastige vragen werden niet gesteld.

Dat PvdA en GroenLinks het ook acht jaar na de Fortuyn-revolte nog zo top-down regelden, kwam door de treurige ervaringen die andere partijen met het fenomeen lijsttrekkersrace hadden opgedaan. Zoals politicoloog en oud-PvdA-voorzitter Ruud Koole in dit nummer van VN uitlegt: interne partijverkiezingen moeten aan hoge eisen voldoen willen er geen ongelukken gebeuren. Bij zijn eigen partij liep het in 2002 goed af: Wouter Bos, Jeltje van Nieuwenhoven, oud-minister Klaas de Vries en bestuurskundige Jouke de Vries wedijverden om de eer zonder elkaar te bekladden of met modder te gooien. De inhoud stond centraal. Bos boekte een overtuigende zege, dat droeg ertoe bij dat de rijen weer snel werden gesloten. Dat het ook heel anders kan eindigen, bleek vier jaar later bij de VVD en bij D66. Rita Verdonk legde zich niet neer bij de overwinning van Rutte en wees op haar verdiensten als stemmenkanon. Een partijscheuring kon op het nippertje worden voorkomen. D66-kandidaat Lousewies van der Laan bracht haar uitdager Alexander Pechtold zoveel slagen onder de gordel toe ('jij bent van het belletje trekken en dan weglopen') dat ze totaal met elkaar gebrouilleerd raakten. Na de zege van Pechtold bleek het vertrek van Van der Laan van het Binnenhof de enige uitweg.

Inmiddels is de personalisering van de politiek verder opgerukt. Zonder optredens bij Pauw & Witteman en Knevel & Van den Brink geen stijging in de peilingen. Zelfs het CDA, dat volgens het evaluatierapport Verder na de klap in 2010 nog leed aan een cultuur van 'risicomijding', heeft eieren voor zijn geld gekozen. De reclamejongens en marketingexperts hebben het zo gewild. Een politieke partij mag je nooit als wasmiddel verkopen, was ooit het hoogste gebod. Die tijd is voorbij. De toekomst is aan de mannetjesmakers.

max.van.weezel@vn.nl