Nederland heeft een Barack Obama nodig en die moet – anders dan de echte president-elect – geen straathoekwerker in Chicago zijn geweest. De briljante leider met inspirerende visie, goed gevoel voor communicatie en optimistische uitstraling moet bij het grote bedrijfsleven worden gezocht, zeiden experts zaterdag in de Volkskrant. Zo’n leider met een grote L moet na de verkiezingen van 2011 aan het hoofd komen te staan van een extra-parlementair kabinet, dat op wisselende meerderheden in de Kamer steunt, of een zakenkabinet dat met de vuist op tafel durft te slaan.

Nederland wordt dan bevrijd van de taboes die onder Balkenende-IV bestaan. Zie het denkverbod op verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd, liberalisering van de woningmarkt en afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Niet gehinderd door bemoeizuchtige Kamerleden en in paniek geraakte partijleden kan een zakenkabinet gedurfde keuzen maken: snelwegen aanleggen, kerncentrales bouwen, het bedrijfsleven toestemming geven om te investeren in onderwijs en zorg. Op die manier kunnen we de concurrentie met China, India en Rusland aan. Niek Jan van Kesteren, strategisch brein van werkgeversvereniging VNO-NCW in de Volkskrant: ‘Het volgende kabinet zou wel eens buitenparlementair kunnen zijn.’

Het verlangen naar zo’n regering zonder partijtijgers is niet nieuw. Bij elke politieke crisis laten de voorstanders van een kabinet van zakenmannen en knopendoorhakkers van zich horen. Maar de situatie leent zich er nu meer toe dan ooit. Sinds de kredietcrisis hebben de coalitiepartijen terrein terugveroverd op de populisten van rechts (Verdonk, Wilders) en conservatieven van links (de SP). Maar erg overtuigend is hun positie in de opiniepeilingen nog steeds niet. Ver­ge­leken met de verkiezingsuitslag van 22 november 2006 zou het CDA er zes tot tien zetels op achteruit gaan. Vol­gens het ene bureau (Synovate) staat de PvdA nu op lichte winst. Maar het andere bureau (Maurice de Hond) spreekt dat tegen. De Hond voorspelt dat de christen-sociale coalitie bij de volgende verkiezingen zestien van zijn tachtig zetels verliest. En dus geen meerderheid meer heeft. Bij Synovate winnen Balkenende, Bos en Rouvoet de verkiezingen wél, maar met de hakken over de sloot. Geen wonder dat ook op het Binnen­hof volop over de toekomst wordt gespeculeerd.

Want met dit soort uitslagen valt er ook geen alternatieve coalitie te vormen. Centrum-rechts? Alleen als CDA, VVD, D66 en de Partij voor de Vrijheid gaan samenwerken. Paars-III? Geen schijn van kans. Een links kabinet? Leuk gedachte-experiment, maar je hebt er wel PvdA, SP, GroenLinks, ChristenUnie, D66 én de Partij voor de Dieren voor nodig. Maak daar als kabinetsformateur maar eens chocola van!

Het pikantst is de positie van vermoe­de­lijk verkiezingsoverwinnaar Alex­an­der Pechtold, goed voor tien tot vijftien zetels in de peilingen. Behalve aan zijn behendigheid in het debat dankt hij zijn winst aan een wonderlijke mélange van standpunten. Met zijn pleidooien voor verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd en versoepeling van het ontslagrecht staat Pech­told nog dichter bij de werkgevers dan de VVD. Als het om de multiculturele samenleving gaat, haalt hij Ella Voge­laar links in. Pechtold verdedigt het individu tegen de bemoeizucht van de An­dré Rou­voets, Ab Klinks en Je­roen Dijs­sel­bloems. Maar hij hakt niet zo hard op de christelijk-sociale coalitie in als de VVD’ers Char­lie Ap­troot (‘CDA en Christen­Unie zijn een soort taliban in de polder’) en Ine­ke De­zentjé Ham­ming (‘Rou­voet wil de jongeren door de schaamhaarpolitie laten controleren’). De D66-leider profileert zich als ideale coalitiepartner van iedereen.

Ver­ve­lend alleen dat regeringsdeelname de Democraten tot nu toe nooit iets heeft opgeleverd. Ze gingen bijna kopje onder tijdens het kabinet-Den Uyl. Ze werden de grote verliezer van Paars. Hun deelname aan het centrum-rechtse kabinet Balkenende-II betekende bijna de opheffing van de partij. Vandaar dat juist Pechtold sympathiek staat tegenover de gedachte aan een zakenkabinet. Wat ook te maken heeft met de hoop dat SER-voorzitter én D66-aanhanger Alex­ander Rinnooy Kan, voor het tweede achtereenvolgende jaar door de Volkskrant gekozen tot meest invloedrijke Neder­lander, bereid is tot zo’n kabinet toe te treden.

Maar kan een zakenkabinet het Binnen­hof van zijn zorgen verlossen? In het Volkskrant-artikel merkt SCP-directeur Paul Schnabel op dat de animo bij topindustriëlen om de politiek in te gaan nooit groot is geweest. ‘Het is een hondenbaan. Je hebt een hoog afbreukrisico, je wordt geleefd, je bent mikpunt van kritiek en wordt ook nog eens slecht betaald,’ vat hij de stemming samen. Tot nu toe bleken managers aan het Binnenhof ook geen doorslaand succes. Alleen AMRO-bankier Onno Ruding en McKinsey-consultant Pieter Winsemius brachten het er zonder kleerscheuren af. D66’er Hans Wijers vond er niks aan en vertrok naar Akzo Nobel. De meeste anderen faalden. Wedden dat de partijtijgers aan de macht blijven?