Op een receptie in de Rook-salon van de Tweede Kamer (bedrieglijke naam, want roken is er verboden) kwam ik Ed van Thijn tegen. We houden van dezelfde sigaren en van gesprekken over politiek dus liepen we samen naar het station. Dat kwam goed uit want ik moest een column schrijven over de knock-out van de PvdA bij de Europese verkiezingen en de voormalige burgemeester van Amsterdam weet alles van verkiezingsnederlagen.

In 1967 was hij voor het eerst betrokken bij de Tweede Kamercampagne van zijn partij. Het waren roerige tijden: rookbommengooiers hadden het huwelijk van Beatrix en Claus verstoord, Provo hield happenings op het Spui, de hippies zaten op de Dam. De sociaal-democraten kregen te maken met concurrentie van de linkse PSP, de revolutionairen met stropdas van D66 en de populistische Boerenpartij. Lijsttrekker Joop den Uyl beet in het zand: zes zetels verlies.

Die zomer schreef Van Thijn een analyse. De aanhang van de PvdA bleek in twee groepen te zijn uiteengevallen: de ouderwetse biefstuksocialisten en jonge intellectuelen die eerder in democratisering dan in loonstrookjes geïnteresseerd waren. Die beide stromingen 'stonden diametraal tegenover elkaar.' Van Thijns panacé: er moest een coalitie van vernieuwers komen die de arbeidersklasse én de liefhebbers van popsongs als 'Strawberry fields forever' aansprak.

Interessant om te zien hoe de PvdA toen terugvocht. Den Uyl ging met D66-oprichter Hans van Mierlo praten over staatsrechtelijke hervormingen als de gekozen minister-president. Ook werd contact gezocht met de linkse christenen die de KVP de rug hadden toegekeerd en de PPR hadden opgericht. Bij de verkiezingen van 1971 werkten de drie partijen nauw samen. Naar Brits voorbeeld werd een schaduwkabinet gevormd met Den Uyl als kandidaat-premier. Na de spoedige val van het kabinet-Biesheuvel kwam er zelfs een gezamenlijk verkiezingsprogramma: 'Keerpunt '72'. Resultaat: de PvdA werd met 43 zetels de grootste partij terwijl ook de PPR fors groeide. Even later zat Den Uyl in het Catshuis.

De liefde van de progressieve drie voor elkaar was toen overigens al aan het verflauwen. D66 had zetels verloren en begon te mokken. Van Mierlo eiste de vorming van een Progressieve Volkspartij waarin PvdA, D66 en PPR zouden opgaan. De sociaal-democraten, die nu weer boven Jan waren, maakten geen haast. In september 1973 verwierp hun partijcongres de vorming van de PVP met 5470 tegen 4648 stemmen. Van Mierlo voelde zich verkocht en verraden en legde kort daarop zijn fractievoorzitterschap neer. Van de samenwerking tussen de linkse drie bleef niet veel meer over dan een handvol locale initiatieven als het Progressief Alternatief Steenwijkerland en het Platform Progressief Wierden. Maar met dank aan D66 en de PPR was Den Uyl uitgegroeid tot de voorman van vooruitstrevend Nederland. De band tussen de hogere en de lagere inkomensgroepen was hersteld.

In de eersteklas coupé naar Amsterdam vraag ik Van Thijn wat Wouter Bos zou kunnen hebben aan de strategiediscussies die de PvdA rond 1970 voerde. Want opnieuw lijkt het electoraat uiteengevallen in twee groepen die diametraal tegenover elkaar staan: de oude arbeidersaanhang zocht zijn toevlucht tot eerst de Lijst Pim Fortuyn en de SP en nu de Partij voor de Vrijheid, terwijl de studentensteden op D66 en GroenLinks stemden. In het partijblad Socialisme & Democratie is een discussie gestart over de vraag: slaagt de PvdA er nog in een brede volkspartij te blijven?

Socioloog Dick Pels vindt dat de partij moet kiezen voor 'een duidelijk vrijzinnig en links-liberaal profiel'. Hij droomt van een fusie tussen de PvdA, GroenLinks, D66 'en de VVD van Dijkstal, Dales en Winsemius'. De oude arbeiders moeten dan maar naar de SP vertrekken. Cultuurhistoricus Thomas von der Dunk spreekt hem tegen: een partij à la Pels zal het buiten de Amsterdamse grachtengordel niet ver brengen, vreest hij. Van Thijn zegt dat hij het meer met Von der Dunk eens is dan met Pels. Maar lukt het de PvdA nog wel de salonsocialisten én de biefstuksocialisten tevreden te stellen?

Wouter Bos denkt van wel. 'Voor een partij als de PvdA is het ondenkbaar om D66 en GroenLinks te gaan kopiëren (...) De traditionele kiezers opgeven die richting SP en PVV zijn gegaan, is voor mij geen optie,' schreef hij in NRC Handelsblad. Maar de verkiezingsuitslagen spreken een andere taal: de PvdA bevindt zich in een lelijke spagaat.

Een paar verkiezingsnederlagen geleden pleitten de partij-ideologen Paul Kalma, Jos de Beus en Paul Scheffer voor toenadering tot D66 en GroenLinks. De partijtop wees dat toen hooghartig af. De PvdA kon best op eigen benen blijven staan, zei fractievoorzitter Jacques Wallage: 'Er zit nog genoeg leven in de oude kat.'

Nu ligt dat huisdier zieltogend op de grond. Als ik partijvoorzitter Lilianne Ploumen was, zou ik snel met collega's Ingrid van Engelshoven en Henk Nijhof bellen.

Tegen de PVV helpt alleen 'Keerpunt 2011'.