Een paar weken geleden hield minister Hillen van Defensie de jaarlijkse Machiavellilezing, die in het teken staat van de communicatie tussen politiek, overheid en burgers. Een perfecte keus: geen enkele Nederlandse politicus vertoont zo veel overeenkomsten met de Florentijnse meestermanipulator als de door de wol geverfde spindoctor Hans Hillen.

Zijn bijdrage mocht er zijn. Hillen hekelde het huidige maatschappelijke en politieke klimaat 'waarin emotie, hypes en tweets de boventoon voeren'. Kamerleden en ministers kregen niet langer vier jaar de tijd zich te bewijzen. Elke week kon het oordeel over hen anders uitvallen: 'Daar wordt de politiek onrustig van.' Gunstige uitzondering op de tijdgeest vormde de krijgsmacht, 'een van de laatste bastions met nog wél een ideaal met een gemeenschappelijke en langdurige horizon: het dienen van ons land'. De minister gaf hoog op van de kameraadschap en loyaliteit in het leger, van zijn soldaten die elkaar door dik en dun steunden. Ze konden niet alleen goed omgaan met wapens, maar waren er ook op uit 'mensen in hopeloze situaties uitzicht te bieden op een waardige toekomst'. Jammer nou dat expedities als die in Afghanistan door de publieke opinie met zo veel wantrouwen werden bejegend. Wat Hillen betreft, verdiende de Nederlandse krijgsmacht een plaats in de 'Champions League van de eenentwintigste eeuw'.

Profeten worden in eigen land zelden geëerd en dat geldt ook voor de minister van Defensie. Zijn observatie dat politici heftige emoties oproepen, bleek raak te zijn, zoals hij zelf mocht ervaren na de omsingeling van de Lynx-helikopter in Sirte. Volgens de Volkskrant ontbrak het Hillen aan beoordelingsvermogen, het Algemeen Dagblad meende dat hij zich van politiek genie had ontwikkeld tot brekebeen. Minder trefzeker was zijn opmerking dat het leger werd gekenmerkt door 'kameraadschap, traditie, bezieling en loyaliteit'. Van loyaliteit aan zijn eigen adres viel weinig te merken. Vakbondsleiders Wim van den Burg van de AFMP en Jean Debie van de VBM/NOV noemden het een schande dat hij de schuld van het Libische helikopterfiasco in de schoenen van de krijgsmacht probeerde te schuiven. Hillen suggereerde in een brief aan de Kamer dat de bemanning van Hr. Ms. Tromp niet alles op alles had gezet om de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst te raadplegen voor de landing op het strand van Sirte. Dat viel verkeerd bij het marinepersoneel. Debie: 'Het is jammer dat de Tromp de zwartepiet krijgt toegespeeld.' Van den Burg: 'De minister hoort voor zijn mensen te staan.'

Het was de tweede keer in korte tijd dat Hillen zulke verwijten kreeg van zijn ondergeschikten. Dat gebeurde ook al na de integriteitsschendingen bij de Defensie Materieel Organisatie. In het Kamerdebat verdedigde hij de opstelling van secretaris-generaal Ton Annink. Maar DMO-chef Lex Hendrichs liet hij als een baksteen vallen. Ongepast, mopperde de krijgsmacht. Een échte man had de volle verantwoordelijkheid voor de misstanden op zich genomen.

Deze week belandde Hillen opnieuw in de vuurlinie. Het feitenrelaas dat zijn collega Rosenthal en hij over het 'helifiasco' naar de Kamer stuurden, vertoonde volgens de linkse oppositie grote lacunes. De informatie over de gebrekkige samenwerking tussen de Koninklijke Marine, de inlichtingendienst en het ministerie op het Plein was stukje bij beetje naar buiten gekomen. Op defensiegebied gebeurden inmiddels wel erg veel dingen waar de minister geen antwoord op had. Opmerkelijk, want juist een man die zijn sporen verdiende als spindoctor en voorlichter zou moeten weten dat je in crisissituaties beter meteen het complete verhaal kunt vertellen. Zoals Het Media Handboek van communicatiegoeroes Charles Huijskens en Dig Istha voorschrijft: 'Breng al het slechte nieuws in één keer naar buiten.' Tegen dat gebod zondigde Hillen.

De CDA-veteraan adviseerde prominente partijgenoten als Dries van Agt, Onno Ruding, Jaap de Hoop Scheffer en Maxime Verhagen. Als de nood aan de man was, wist hij raad. Zijn invloedrijke rol achter de schermen leverde hem bijnamen als 'de leesbril van Jaap' en 'de poppenspeler van de partij' op. Hij was een van de architecten van het kabinet met gedoogsteun van Wilders. Afgelopen najaar ging Hillen samen met 'bestuurlijke zwaargewichten' als Donner en Opstelten orde op zaken stellen in Nederland. Maar als minister van Defensie kwam hij meteen terecht in een loopgravenoorlog met de Tweede Kamer, de media en zijn personeel. Nu wordt hij een 'brokkenpiloot' en 'de zwakste schakel van het kabinet-Rutte' genoemd. Kardinaal Richelieu was een begenadigd adviseur, maar bracht het zelf niet tot koning van Frankrijk. Raspoetin werd geen tsaar. Soms kan een stuurman beter aan de wal blijven staan. Spindoctor, blijf bij uw leest!