Goed dat de commissie-Van Oostrom de Grote Depressie in de canon van Nederland heeft opgenomen. Kunnen alle scholieren over een paar jaar in het Nationaal Historisch Museum in Arnhem zien hoe de economische crisis van het interbellum uit de hand liep.

Op Zwarte Donderdag (24 oktober 1929) stortte Wall Street in. Bedrijven stopten ermee of moesten hun personeel ontslaan. De beurskrach sloeg naar Nederland over. Een land dat van 1933 tot 1939 werd geregeerd door de gereformeerde politicus Hendrikus Colijn. Hij voerde een strenge bezuinigingspolitiek. De werklozen (het waren er al snel vijfhonderdduizend) kregen steun van de overheid, maar met mate. In het kader van de werkverschaffing werden sommigen gedwongen publieke taken uit te voeren. Daaraan hebben we het Amsterdamse Bos en het Haagse Zuiderpark te danken. Achteraf werd geconstateerd dat Colijn met zijn nadruk op zuinigheid en vlijt de economische malaise alleen maar had verergerd.

Zou de beurskrach van september 2008 later ook nog een plaatsje in het Nationaal Historisch Museum krijgen? Best interessant om tegen die tijd te bekijken of de fouten van de jaren dertig niet zijn herhaald. Tenslotte hebben we ook nu een kabinet dat een zwaar calvinistisch stempel draagt. Met Jan Peter Balkenende (Vrije Universiteit) als minister-president, André Rouvoet (Vrije Universiteit) als vice-premier, Wouter Bos (Vrije Universiteit) als minister van Financiën en Piet Hein Donner (Vrije Universiteit) op Sociale Zaken. Een kabinet dat bij zijn aantreden in
februari 2007 besloot nog zuiniger te zijn dan de rest van Europa. Moet volgens het Verdrag van Maastricht worden ingegrepen bij een begrotingstekort van drie procent, in Beetsterzwaag werd afgesproken dat al bij een tekort van twee procent te doen. Een regel die zich wreekt nu we midden in een recessie zitten.

Internationaal worden alle financiële remmen losgelaten. Tijdens het Concert voor Obama bij het Lincoln Monument werd eraan herinnerd hoe traumatisch de Grote Depressie voor de Amerikanen was: massawerkloosheid, angst voor de toekomst, een president als Herbert Hoover die niet ingreep. Dat zal Barack Obama niet overkomen. Dus heeft hij honderden miljarden uitgetrokken voor investeringen in de infrastructuur en een belastingverlaging voor de middenklasse. Dat het begrotingstekort dan stijgt, soit. Een soortgelijk stimuleringsbeleid wordt gepropageerd door de Franse president Nicolas Sarkozy, de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Britse premier Gordon Brown.

Alleen Nederland lijkt het financieringstekort nog even belangrijk te vinden als de bestrijding van de crisis. In de Tweede Kamer slaan Pieter van Geel (CDA) en Mark Rutte (VVD) elkaar om de oren met het verwijt dat de ander de begrotingsregels niet respecteert. Het centrum-linkse kabinet vindt dat van overheidsinjecties niet te veel moet worden verwacht. Werkgeversorganisaties en vakbonden lobbyden zo hard bij minister Donner dat hij uiteindelijk werktijdverkorting bij Corus en DAF Trucks toestond. Maar hij deed dat met forse tegenzin. Het ministerie van Financiën haalde in het najaar alles uit de kast om ABN Amro en Fortis te redden. Maar nu de crisis ook de reële economie bedreigt, stellen de schatkistbewaarders zich terughoudend op. Het blijft bij maatregelen als extra kredietverzekeringen voor exporteurs die ‘geen gat in de begroting slaan.’ Binnen Europa gedraagt Nederland zich misschien niet als het beste, maar wel als het zuinigste jongetje van de klas. De VU mag trots zijn op haar abituriënten.

Bij PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer stromen de brieven binnen, vertelde ze in een filmpje op YouTube. Brieven van mensen die begrijpen dat in het najaar de belangen van spaarders en beleggers moesten worden veilig gesteld. ‘Maar mijn man moet de kost verdienen. Zijn bedrijf loopt leeg. Wij worden de dupe.’ Elke klager krijgt een handgeschreven briefje van Hamer terug. In december lanceerde ze een Masterplan Nederlandse economie. De crisis moest worden gebruikt ‘om te werken aan een eerlijker en beter Nederland’ en ‘het bouwen aan een duurzame toekomst.’

Het mini-pakketje dat de ministerraad vorige week afscheidde, steekt daar mager bij af. Dat komt doordat Hamers partijleider Wouter Bos tussen twee vuren zit. Vakbeweging en linkse partijen vinden dat hij zich sterk moet maken voor een stimuleringsplan à la Sarkozy. Terwijl Balkenende, Donner en Van Geel hem aan de afspraak houden dat bij een begrotingstekort van meer dan twee procent moet worden bezuinigd. Dus voert Bos geen stimuleringsbeleid en ook geen bezuinigingsbeleid. Hij maakt pas op de plaats. Maar of dat voldoende zal zijn als de werkloosheid toeneemt? Benieuwd welk oordeel de historici in 2060 zullen vellen over het gebrek aan ambitie van Balkenende IV.