Goede kans dat de verkiezingen van 12 september niet over de Europese monetaire dictatuur, de schandelijke forensen belasting of sneller rijden op de A2 gaan, maar over de gezondheidszorg.

De Volkskrant slaagde erin nog net op tijd een nieuw onderwerp te agenderen: zet het mes in de AWBZ, de wet die de zorg aan chronisch zieken, ouderen en gehandicapten regelt. De kosten van die AWBZ lopen hoog op. De krant sprak met drie experts die korte metten met de dure volksverzekering maken: oud-topambtenaar Roel Bekker, gezondheidseconoom Marcel Canoy en CEO Marco Meerdink van Woonzorg Nederland.

Via de AWBZ kwam veel te veel voor vergoeding in aanmerking: incontinentieluiers, rollators, de doventolk, het ziekenvervoer. Waarom konden mensen dat niet zelf betalen? Meerdink, filosofisch: ‘Ouderdom hoort bij het leven, de vraag is of je daarvoor überhaupt verzekerd moet zijn.’ Bekker: ‘Als we zo doorgaan, zit binnenkort de halve bevolking in de AWBZ. Dat bolwerk moet worden geslecht.’ Geen van de drie deskundigen had een hoge pet op van de politiek. Staatssecretaris Bussemaker van de PvdA had de problemen voor zich uitgeschoven. Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten van het CDA al helemáál. Canoy: ‘In die zin lijkt het op de WAO-discussie van tien jaar geleden.’

Het parlement is net een vissenkom, zei Klaas de Vries al in de jaren tachtig. De vissen (de politici) zwemmen plichtmatig hun rondjes en schrikken pas wakker als er op de kom wordt getikt. Dat gebeurde. Vorige week voelde Nieuwsuur de lijsttrekkers aan de tand over de ‘gigantische kostenstijging in de zorg’. Vermogende bejaarden moesten zelf meer gaan bijdragen, vond Diederik Samsom. Waarom ontfermde de familie zich niet over opa en oma, vroeg Sybrand Buma zich af. Alexander Pechtold brak een lans voor het plan waarmee SCP-directeur Paul Schnabel al maanden leurt: senioren, verkoop uw eigen huis en steek het geld in de gezondheidszorg. Spijtig voor de kinderen en kleinkinderen dat ze hun erfenis mislopen, maar het is niet anders.

Van de geïnterviewde lijsttrekkers verdedigde alleen SP’er Roemer de AWBZ zoals die oorspronkelijk was bedoeld: als een collectieve voorziening waarop alle Nederlanders aanspraak kunnen maken. ‘We moeten de rekening gezamenlijk betalen.’ Het beloven interessante formatieonderhandelingen te worden na 12 september.

Want durft de politiek echt in te grijpen? Of wordt volstaan met doekjes voor het bloeden? Laten de politici de gevoelige beslissingen liever aan de artsen, de patiënten en de verzekeringsmaatschappijen over? Traditionele middenpartijen als PvdA en CDA weten hoe afhankelijk ze zijn van de vergrijsde kiezer. Ze zullen er weinig trek in hebben de senioren in de armen te drijven van Roemer, Wilders en Henk Krol van 50Plus. Natuurlijk moeten er ferme besluiten worden genomen, maar ongeveer de helft van de kiezers is boven de vijftig en je kunt van niemand verwachten dat hij electorale zelfmoord pleegt.

De discussie over de toekomst van de AWBZ doet denken aan de WAO-crisis van de jaren negentig, zei Marcel Canoy. En dat is precies het probleem. ‘Nederland is ziek,’ riep premier Lubbers destijds uit. Bijna een miljoen mensen zat in de arbeidsongeschiktheidswet, een groot deel van hen kon volgens Lubbers gewoon aan het werk. Maar toen zijn kabinet fors in de uitkeringen wilde snijden, leidde dat tot een politieke crisis zonder weerga. Vicepremier en oud-vakbondsleider Wim Kok wist met moeite het hoofd boven water te houden. Politici die de AOW ter discussie wilden stellen, trof een nog harder lot. Zoals CDA-fractieleider Elco Brinkman die in 1994 voorstelde de ouderdomsuitkering te bevriezen. Het was meteen einde oefening. Twaalf jaar later vroeg Wouter Bos zich hardop af of rijke bejaarden niet aan hun AOW konden bijbetalen. Het CDA bedacht de slogan ‘Met Bos bent u de klos’ en won de verkiezingen. Zulke voorbeelden smaken niet naar meer.

De kosten van de langdurige zorg dreigen uit de hand te lopen, houden de adviseurs de politici voor. Maar zal er worden ingegrepen? Benieuwd wie van de lijsttrekkers als eerste zijn nek breekt over de AWBZ.

max.van.weezel@vn.nl