In 2011 reikte de Oxford English Dictionary een prijs uit voor het ‘woord van het jaar’. De trotse winnaar: Labour-leider Ed Miliband. De opvolger van Gordon Brown had beloofd dat zijn partij voortaan op de bres zou springen voor ‘the squeezed middle’, de hardwerkende tweeverdieners die elke ochtend in hun Fordje van de suburbs naar hun werk tuften en zich zorgen maakten over de stijgende belastingdruk. Niet de uitkeringsgerechtigden of rijke patsers met hun goudgerande salarissen, maar de ‘uitgeknepen middenklasse’ moest door Labour worden bereikt. De verkiezingen heeft Miliband nog niet gewonnen, maar strategisch inzicht kan de zoon van een befaamde Britse socioloog niet worden ontzegd.

Niet alleen in Engeland, ook op het continent kan geen politieke partij meer om het ‘beknelde midden’ heen. Vorig jaar berekende het Sociaal en Cultureel Planbureau welke bevolkingsgroepen het meest profijt hadden van overheidsvoorzieningen als de hypotheekrenteaftrek, de huursubsidie en de kinderopvangtoeslag. Het grootste deel van die voorzieningen kwam ten goede aan de mensen met de laagste inkomens en degenen met de dikste portemonnee. De middengroepen bleven achter. ‘Minder voor het midden’, heette het rapport dan ook. Het SCP onderzocht het jaar 2007, maar de resultaten zouden op dit moment niet anders zijn.

Het begrotingsakkoord dat VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie sloten, zit boordevol plannen die de modale tweeverdieners het hardst raken: van de btw-verhoging tot de forensentaks. Tegelijkertijd beseffen voor- en tegenstanders van de Kunduz-coalitie dat verkiezingen niet kunnen worden gewonnen zonder steun van de brede middenklasse. Dus maken de strategisch adviseurs, consultants en reclamejongens zich op voor een campagne waarin vaak termen zullen vallen als ‘de hardwerkende Nederlander’ (VVD), ‘Henk en Ingrid’ (PVV) en ‘de gewone gezinnen die niet de dupe mogen worden van de crisis’ (PvdA). De middenklasse vormt een politieke melkkoe die niet mag worden veronachtzaamd.

De Fortuyn-revolte legde de nadruk op de tegenstelling tussen oude en nieuwe politiek. De compromissen die in achterkamertjes werden gesloten, moesten worden vervangen door openheid en transparantie. De polarisatie tussen rechts en links keerde op het toneel terug. Er kwam een regeerakkoord waar rechts Nederland zijn vingers bij aflikte. Kritiek daarop werd gepareerd met goedkope slogans als: ‘De druiven zijn kennelijk zuur voor de linkse kerk.’ Stabiliteit leverde die toegenomen rechts-links-tegenstelling niet op. Sinds 2002 versleet Nederland vijf kabinetten. Geen van hen haalde de eindstreep. De LPF aan boord hijsen mocht niet baten, centrumrechts overleefde het populistische integratiebeleid van Rita Verdonk niet, centrumlinks ging ten onder aan het gekibbel tussen Balkenende en Bos, Wilders blies eigenhandig zijn gedoogcoalitie op. Resultaat: een land dat nog onregeerbaarder is dan België en Italië bij elkaar. Dus zullen we deze zomer de herrijzenis meemaken van de verbinders en de bruggenbouwers, de predikers van het evangelie van het midden. Op zijn minst verbaal.

De Telegraaf riep de SP tot ‘de nieuwe middenpartij’ uit. Het CDA, anderhalf jaar lang de coalitiepartner van Wilders, liet zich tijdig omdopen tot partij van het ‘radicale midden’, een predicaat dat D66 zich al eerder had toegeëigend. Arie Slob van de ChristenUnie liet tijdens een spreekbeurt in Nieuwspoort weten dat hij het liever niet over het Kunduz-akkoord of het Lenteakkoord heeft, maar over het ‘Middenakkoord’. GroenLinks noemt zich ‘links maar wel realistisch’, de PvdA is een ‘linkse middenpartij’. Nog even en ook Wilders ontdekt dat hij diep in zijn hart een centrumpoliticus is.

Herrijst het politieke midden of is dat schijn? In 2007 droomde informateur Herman Wijffels van een kabinet dat de polarisatie zou doorbreken. CDA, PvdA en ChristenUnie slaagden daar niet in. In 2010 mislukte de formatie van een paars-groen kabinet. De VVD durfde zich niet aan de rechts-links-tegenstelling te onttrekken. Daarom kwam ook een coalitie van de huidige Kunduz-partijen niet im Frage. Ligt dat nu anders? Tot 12 september wel. De partijleiders zullen zich rechts van het midden opstellen, links van het midden of in het midden van het midden. Want daar zitten de kiezers.

max.van.weezel@vn.nl