Flauw van de dagbladcommentatoren om Mark Rutte van electorale bijbedoelingen te betichten. Zijn plan om de vrijheid van meningsuiting drastisch uit te breiden zou vooral zijn bedoeld om de PVV de wind uit de zeilen te nemen. Voor mij staat het nog niet vast dat de VVD-leider meer kiezers met zijn plan zal trekken.

Een dag na de presentatie van zijn voorstel tijdens een rondetafelgesprek met filmers en publicisten aan het Binnenhof zat ik cappuccino te drinken op het Amsterdamse Gelderlandplein. Het ligt in een buurt waar veel welvarende joden wonen. De VVD is er de grootste partij. Om me heen werden de ergste verwensingen naar het hoofd van Rutte geslingerd. Van zijn pleidooi om pal te staan voor het vrije woord was de bezoekers van de delicatessenzaak Gusto di Casto maar één zinsnede bijgebleven. De zinsnede waarin Rutte zei dat ook de ontkenning van de Holocaust voortaan moest kunnen. Was de VVD naar het kamp van de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad overgelopen? Hadden de skinheads de macht gegrepen in het Thorbeckehuis? Zulke vragen werden gesteld. Nee, het plan-Rutte zal niet bijdragen tot een liberale zege in Buitenveldert en Amstelveen.

Is de kruistocht van de VVD tegen de anti-discriminatiebepaling in het Wetboek van Strafrecht ingegeven door electorale motieven? Van Mark Rutte (veertien zetels in de laatste peiling van Maurice de Hond) wil ik nog wel aannemen dat hij met een scheef oog kijkt naar Geert Wilders (32 zetels in dezelfde peiling). Van de opsteller van het plan, het Amstelveense Tweede Kamerlid Atzo Nicolaï, geloof ik dat niet.

Twintig jaar geleden richtte hij samen met onder meer Adriaan van Dis, Stephan Sanders en Ed van Thijn het Nederlandse Rushdie Comité op. Aanleiding: de fatwa die vanuit Teheran over de Brits-Indische schrijver was uitgesproken naar aanleiding van diens boek De Duivelsverzen. Het comité verzette zich tegen het ringeloren van schrijvers, kunstenaars en intellectuelen door religieuze fanatici – al of niet van islamitische komaf. Geen wonder dat Nicolaï het ook voor de vrijheid van meningsuiting van Ayaan Hirsi Ali en Theo van Gogh opnam. Logisch dat hij de beperkingen die het Wetboek van Strafrecht aan de vrijheid van expressie oplegt, wil doorbreken. Maar is het een goed idee om afscheid te nemen van het verbod op godslastering, het taboe op haat zaaien en het strafbaar stellen van het beledigen van mensen op grond van hun ras, religie, levensbeschouwing en seksuele geaardheid? Ik weet het zo net nog niet.

Nicolaï en Rutte schetsen een dramatisch beeld van de aantasting van de vrijheid van meningsuiting die de afgelopen jaren zou hebben plaatsgevonden. ‘Steeds meer mensen durven niet meer te zeggen wat ze willen vanwege dreigementen en geweld,’ stellen ze: ‘Columnisten, cabaretiers, politici, burgers. Met de moord op Van Gogh als absoluut dieptepunt. De sfeer van vertrouwen verandert in een sfeer van angst.’ De twee VVD’ers maken er geen geheim van dat de oorzaak moet worden gezocht in het toenemend aantal migranten: ‘Veel migranten komen uit islamitische landen waar het vrije woord een minder sterke positie heeft dan in een land als Nederland.’ Terecht merkte PvdA’er Ton Heerts op dat het een eenzijdig beeld is: ‘Volgens mij mogen we in dit land aardig wat vloeken en schelden.’ Dat is het eerste wat buitenlandse journalisten en expats ook altijd opvalt. Wordt een land waar een website die zichzelf ‘tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend’ noemt en binnenkort tot het omroepbestel toetreedt, werkelijk geregeerd door angst? Zal het schrappen van het discriminatieverbod niet leiden tot nog meer scheldpartijen en andere staaltjes van Geen Stijl-democratie?

Nicolaï stelt de VS ten voorbeeld aan Nederland. Daar wordt de freedom of speech als eerste grondrecht beschouwd. De strafrechter kan alleen ingrijpen als er sprake is van imminent danger. Als de Amerikanen het zonder artikel 137 c Sr kunnen stellen, waarom wij dan niet? Maar gaat de vergelijking wel op? In Amerika haastte George W. Bush zich om na 11 september te verklaren dat zijn war on terror niet neerkwam op een oorlogsverklaring aan de aanhangers van het moslimgeloof. Bij ons bestaan partijen die de Koran graag in de papierversnipperaar zien verdwijnen.

Begrijpelijk dat Rutte naarstig op zoek is naar punten waarmee hij zich kan profileren tegenover Geert Wilders (weg met de islam!) en Alexander Pechtold (lang leve de multiculturele samenleving!). Je opwerpen als verdediger van het vrije woord tegen fanatieke imams en andere religieuze zeloten is dan geen slecht begin. Eén kleine overwinning boekte de VVD-leider al: filmmaker Eddy Terstall bleek bereid het eerste exemplaar van de opzet voor wijziging van het Wetboek van Strafrecht in ontvangst te nemen. De vrijdenker is eigenlijk lid van de PvdA.
Maar op het Gelderlandplein hebben ze hun conclusies getrokken.