Op 1 mei 2005 was er een feestelijke bijeenkomst in de Amsterdamse debattempel De Balie. Het platform Een Ander Nederland, opgericht om PvdA, SP en GroenLinks nader tot elkaar te brengen, vierde aan het Leidseplein de Dag van de Arbeid.

Het programma bestond uit gesproken columns, cabaretsketches en een optreden van Luc Houtkamp die op zijn saxofoon ‘een ander geluid’ liet horen. GroenLinks-rekenwonder Kees Vendrik hield een toespraak over ‘Nederland als bakermat van een creatieve economie’, Arda Gerkens van de SP over de gevoelens van saamhorigheid die het vieren van de eerste mei bij haar opriep.

Maar het belangrijkst was de powerpointpresentatie van Diederik Samsom. Samen met PvdA-fractiemedewerker Willem Minderhout had hij alle stemmingen in de Tweede Kamer in kaart gebracht. Kern van de zaak was dat zich sinds 2002 een steeds duidelijker scheiding had afgetekend tussen de linkse en rechtse politieke partijen. CDA en VVD waren ‘dichter naar elkaar toe gegroeid’. Maar PvdA, GroenLinks en de SP ook. Nauwe samenwerking tussen die partijen moest op zijn minst serieus worden overwogen, meende Samsom. ‘Mijn persoonlijke voorkeur is om met links te regeren. De kiezer moet het mogelijk maken, maar het ergste zou zijn dat de kiezer het mogelijk maakt en links er niet op is voorbereid,’ zei hij dat weekend in Buitenhof.

Een Ander Nederland was vlak daarvoor opgericht door Adri Duivesteijn van de PvdA, Tiny Kox van de SP en GroenLinks-senator Leo Platvoet. Ze waren met elkaar aan de praat geraakt op een terrasje in Straatsburg waar ze voor een vergadering van de Raad van Europa moesten zijn. De huidige PvdA-leider hoorde niet bij de founding fathers maar sloot zich al snel aan bij de linkse overlegclub. ‘Hij zat in de tweede lijn,’ zegt Duivesteijn, die nu wethouder van Almere is: ‘Hij was een van de eerste Kamerleden die erbij kwamen.’ Samsom ondertekende het manifest waarin werd opgeroepen tot een ‘links alternatief voor het kabinet-Balkenende’. Hij was een graag geziene gast op de bijeenkomsten van het platform in café De Haagsche Kluis. Op de site van Een Ander Nederland is nog steeds een foto te vinden van Samsom (toen nog met een weelderige krullenbos en een overhemd zonder stropdas) op een van die bijeenkomsten. Rechts van hem staan de GroenLinks-senatoren Platvoet en Van der Lans. Links van hem Tiny Kox van de SP.

Een Ander Nederland ging geen stralende toekomst tegemoet. Toenmalig PvdA-leider Wouter Bos moest niets hebben van het linkse onderonsje. ‘Hij wilde met het CDA regeren,’ vertelde Platvoet in VN van 18 februari jongstleden. De activiteiten werden op een laag pitje gezet. Totdat Mark Rutte het kabinet vormde waar rechts Nederland zijn vingers bij aflikte. Onder de merknaam Een Ander Nederland werden twee linkse nieuwjaarsrecepties belegd, in de Brakke Grond in Amsterdam en De Vereeniging in Nijmegen. Daar spraken Job Cohen, Jolande Sap en Emile Roemer.

De val van Cohen maakte een eind aan de avances. Maar het leed geen twijfel dat ook zijn opvolger Samsom de zaak van de linkse samenwerking een goed hart toedroeg. Toen hij zich kandidaat stelde voor het partijleiderschap, zei hij: ‘Ik kies voor een ander Nederland.’ In een interview met Spits! liep hij enigszins voorbarig op de coalitievorming vooruit. Samsom verwachtte niets van een nieuw Paars kabinet. De VVD was hem te conservatief en te rechts geworden. Hij zette zijn kaarten op centrum-links. Nog vlak voor de zomer droomde hij in Elsevier hardop van een kabinet-Samsom met steun van de SP.

Nu eet de oud-Greenpeace-activist met Mark Rutte in Indonesisch restaurant Soeboer. Ze wisselen sms’jes uit en schijnen elkaar te mogen. De VVD is kennelijk niet zo rechts en conservatief als hij een half jaar geleden dacht. Maar kan Samsom het zich veroorloven GroenLinks en de SP te dumpen? Als hij voor Paars kiest, wordt de PvdA de volgende keer dan niet alsnog leeggevreten door de volgelingen van de vriendelijke onderwijzer uit Boxmeer? Om die reden pleitten Felix Rottenberg, Job Cohen en Adri Duivesteijn de afgelopen dagen voor een constellatie waarin ook voor de SP een rol is weggelegd. Maar of de VVD dat toestaat?