In de jaren zeventig bedachten Hans Wiegel en Ed van Thijn de polarisatiestrategie. PvdA en VVD konden met verkiezingen in zicht niet genoeg op elkaar afgeven.

De sociaal-democraten maakten de liberalen voor genadeloze kapitalisten uit, vuile schoften die het alleen ging om halen, hebben en houden. De VVD schilderde op haar beurt PvdA-leider Den Uyl af als een man met een gapend gat in zijn hand. 'Sinterklaas bestaat, daar zit hij', om een van Wiegels beroemdste uitspraken tijdens een televisiedebat aan te halen. In werkelijkheid hadden de roden en de blauwen niet zo'n hekel aan elkaar als het leek. Het punt was meer dat ze er allebei belang bij hadden de ander tot vijand te verklaren. Alleen de PvdA was groot genoeg om een inhalige maatschappij te voorkomen. Een stem op klein links grut als de PPR en de PSP was een verloren stem, luidde de verborgen boodschap van de sociaal-democratische propagandamachine. De VVD wist hoe het rode gevaar kon worden gekeerd. Daarom was het beter op Wiegel te stemmen dan op de lijsttrekkers van de christelijke partijen.

In 1977 ging de PvdA de verkiezingen in met de leus 'Kies de minister-president'. Het leverde Den Uyl tien zetels winst op. Het waren de kleine linkse partijen die voor die overwinning betaalden. Wiegel slaagde erin een groot deel van het rechtse electoraat te veroveren. Met 28 zetels in de Kamer was de VVD voor het eerst een grote volkspartij. Zowel de roden als de blauwen hadden van de polarisatiestrategie geprofiteerd.

Oudemannenpraat om het nu nog over de campagne van 1977 te hebben? Nee. Want ook de verkiezingen van 12 september zullen in het teken staan van een nietsontziende polarisatie tussen twee grote partijen. Met Mark Rutte in de rol die Wiegel destijds speelde. Het grote verschil: de draak die moet worden verslagen, is niet langer de PvdA maar de SP. De partijcongressen van de afgelopen weken waren de generale repetitie voor de campagne die na de zomer begint. De premier verzekerde de bezoekers van het VVD-congres in het Haagse World Forum dat hij wel eens wakker schrok van het vooruitzicht van Emile Roemer in het Torentje: 'Bij de voordeur hangt een pinautomaat. Een flappentap van de staat die geleend geld uitspuugt. Ernaast hangt een grote rode brievenbus. Uit die brievenbus klinkt een charmante stem die veel lijkt op die van Holle Bolle Gijs: geld hier, geld hier.' Over de PvdA, ooit de erfvijand, werd op het congres met geen woord meer gerept.

Een week later pakte Roemer in de Brabanthallen in Den Bosch de handschoen op. De gezellige onderwijzer uit Boxmeer had wel te doen met Mark Rutte: 'Slapeloze nachten heeft hij bij de gedachte dat de SP in het Torentje zit. Mark, ik kan je geruststellen. Mocht de SP straks in het Torentje zitten, dan komen de slaappillen terug in het basispakket!'

Ook wat de strategen van de Holle Bolle Gijs-partij betreft, blijven de namen van de PvdA, het CDA en GroenLinks de komende zomer zo veel mogelijk ongenoemd. Wie betrekt het Torentje: Rutte of Roemer, om die éne vraag moet het draaien tijdens de televisiedebatten in De Rode Hoed, theater Carré en de hal van de Tweede Kamer.

'Kies de minister-president!', de leus is even misleidend als in 1977, 1986 ('Laat Lubbers zijn karwei afmaken') of 2006 ('Wilt u Balkenende of Bos?'). Anders dan de Verenigde Staten, Groot-Brittannië of Frankrijk kent Nederland nu eenmaal een coalitiestelsel. Na de sluiting van de stembussen geldt niet: winner takes all, maar de vraag: wie lukt het een regering te vormen die op een meerderheid in de Tweede Kamer steunt? In een versplinterd partijlandschap maak je alleen kans het Torentje in te komen met minstens drie of vier helpende handen. De staatkundige betekenis van een nek-aan-nekrace tussen Rutte en Roemer is nul komma nul. Maar handig om tijdens de campagne de concurrentie uit te schakelen is zo'n virtuele wedloop om het Torentje wél. Treurig voor de PvdA dat ze ooit een polarisatiestrategie heeft bedacht waarvan de SP nu de vruchten plukt.