Vijf jaar geleden vertrok Aart Jan de Geus met de staart tussen de benen uit Den Haag. De CDA-minister van Sociale Zaken had de hervorming van de verzorgingsstaat wel erg energiek ter hand genomen. De WAO ging op de schop, de vut, het prepensioen. FNV-voorzitter Lodewijk de Waal weigerde hem de hand te schudden. CNV-voorzitter Doekle Terpstra nam de telefoon niet meer op. Op 2 oktober 2004 protesteerden driehonderdduizend vakbondsleden op het Museumplein. De verhoudingen waren zo verstoord dat VVD’er Gerrit Zalm eropuit werd gestuurd om de brokstukken te lijmen. Een nieuwe ministersbenoeming zat er niet meer in. Begin 2007 werd De Geus plaatsvervangend secretaris-generaal van de OESO. In Parijs.

Vijf jaar geleden vertrok Aart Jan de Geus met de staart tussen de benen uit Den Haag. De CDA-minister van Sociale Zaken had de hervorming van de verzorgingsstaat wel erg energiek ter hand genomen. De WAO ging op de schop, de vut, het prepensioen. FNV-voorzitter Lodewijk de Waal weigerde hem de hand te schudden. CNV-voorzitter Doekle Terpstra nam de telefoon niet meer op. Op 2 oktober 2004 protesteerden driehonderdduizend vakbondsleden op het Museumplein. De verhoudingen waren zo verstoord dat VVD’er Gerrit Zalm eropuit werd gestuurd om de brokstukken te lijmen. Een nieuwe ministersbenoeming zat er niet meer in. Begin 2007 werd De Geus plaatsvervangend secretaris-generaal van de OESO. In Parijs.

Nu kijken niet alleen de linkervleugel van het CDA maar ook oppositiepartijen als D66 en de ChristenUnie reikhalzend uit naar het rapport dat een commissie onder zijn leiding aan het schrijven is over de koers van het CDA. Het rapport verschijnt op 20 januari. ‘De schrik van het Museumplein’ wordt tegenwoordig gezien als een visionaire denker die als adjudant van Balkenende de moed opbracht de hervormingen door te voeren die Nederland hard nodig had. Vergelijk dat eens met politici als Wilders die, als het gaat om de hypotheekrente-aftrek of de versoepeling van het ontslagrecht, alleen maar nee zeggen. Gematigd rechts en gematigd links dragen De Geus opeens op handen.

Zelf verklaarde hij in NRC Handelsblad: ‘Ik wil de ruimte geven aan een nieuwe generatie CDA’ers.’

Van de oude generatie is inmiddels weinig meer over. Balkenende droop af nadat hij in juni 2010 de helft van zijn kiezers was kwijtgeraakt. Hirsch Ballin en Klink kozen uit protest tegen een kabinet met gedoogsteun van Wilders voor de Innere Emigration. Eurlings is opgeborgen bij KLM Cargo, Donner bij de Raad van State. Vlak na de jaarwisseling maakte Verhagen via een interview met Elsevier en een brief aan de leden (‘Ik wens u en uw naasten een Zalig en Gezegend Nieuwjaar’) wereldkundig dat hij zichzelf ongeschikt vond om partijleider te worden. ‘Ik kamp met een imago dat steeds tegen het CDA wordt gebruikt,’ meende de man die afwisselend als een politieke rat, The Prince of Darkness en Don Corleone werd omschreven.

Aan die beslissing gingen lastige gesprekken met partijvoorzitter Ruth Peetoom vooraf. Met een stampvoetende en tierende Verhagen. Met Peetoom die alle gesprekstechnieken van professionele hulpverleners hanteerde: ‘Ik zie dat je op dit moment te emotioneel bent om een beslissing te nemen, Maxime.’ Dat had ze als wijkpredikant in Utrecht geleerd. Uiteindelijk moest Verhagen capituleren. Zodat het aantreden van een nieuwe generatie CDA’ers nu hoogst urgent wordt.

De volgorde die Peetoom wil aanhouden, is: eerst het rapport van de commissie-De Geus, dan discussie. Pas als de partij weer op koers ligt, kan een lijsttrekker worden aangewezen. Maar wie zou het CDA er in hemelsnaam weer bovenop kunnen brengen?

Najaar 2010 ging de commissie-Frissen na waar de kiezers van de gedecimeerde partij waren gebleven. De Limburgers zaten bij Wilders, de suburbs en vinexwijken bij Rutte, in de grote steden had het CDA juist kiezers verloren aan de PvdA. Alleen in gemeenten als Tubbergen en Dinkelland bleef het CDA de grootste partij. Een nieuwe lijsttrekker zal dus én aantrekkingskracht moeten uitoefenen op de gefrustreerde kiezers in het zuiden én op de jonge gezinnen in Zoetermeer én op de creatieve klasse in de steden. Hij of zij zal de rechter- en de linkerflank moeten dekken. Welk wonderkind is daartoe in staat?

Bovendien: wie wil? Eurlings, voor velen in het CDA nog steeds dé droomkandidaat, is boos over een artikel in het kerstnummer van Elsevier waarin anonieme partijgenoten hem bekladden. Hij werd verscheurd door twijfel aan zichzelf, in gesprekken barstte hij soms in tranen uit, misschien was hij wel een homo, zeiden ze achter de hand. Zulke artikelen smaken niet naar meer.

Jan Kees de Jager en Marja van Bijsterveldt hebben beleefd voor de eer bedankt. Aanstormende talenten als Liesbeth Spies en Mirjam Sterk worden door de partijtop als een maatje te klein beschouwd. Jack de Vries doet het goed bij De Wereld Draait Door maar zijn overspelige gedrag als staatssecretaris van Defensie wordt hem nog steeds nagedragen. Henk Bleker struikelde over Mauro. Net als Gerd Leers. Zo dreigt de opvolging binnen het CDA een gebed zonder eind te worden. Of heet de nieuwe lijsttrekker Aart Jan de Geus?