De grote trots van het kabinet-Balkenende waren de twee programmaministers die in 2007 werden aangesteld: Rouvoet voor Jeugd en Gezin, Vogelaar voor Wonen, Wijken en Integratie. Samenhang zou er voortaan zijn in het jeugd- en het grotestedenbeleid.

Tweeëneenhalf jaar lang heb ik hun verrichtingen met welwillendheid gevolgd. In Den Haag werd te veel langs elkaar heen gewerkt. Goed dat daar iets aan gebeurde. Inmiddels heb ik vooral medelijden met Rouvoet en Vogelaars opvolger Eberhard van der Laan. Wat hebben zij een pokkebaan!

Anderhalve maand geleden mocht ik een bijeenkomst van het platform Jeugdpoort voorzitten. Honderdvijftig gedeputeerden, wethouders en bestuurders van zorginstellingen hingen aan de lippen van Rouvoet. 'Hoe maken we een intersectorale coalitie?' luidde het gespreksonderwerp. Oftewel: hoe krijg je de gemeentelijke Centra voor Jeugd en Gezin, de provinciale Bureaus Jeugdzorg, de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland en de brancheorganisatie voor de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg GGZ Nederland zover om zonder jalousie de métier samen te werken?

De discussie werd ingewikkeld. Rouvoet gaf een vernietigend beeld van de jeugdzorg. Lichte probleemgevallen kwamen met gemak aan een professionele hulpverlener, maar zware gevallen uit de achterstandswijken werden niet of niet goed genoeg opgevangen. Gespecialiseerde inrichtingen hadden lange wachtlijsten. In de directe omgeving van de probleemjongeren - de buurt, de school - werd te weinig hulp aangeboden. De sector, zei de minister, was het slachtoffer van bureaucratisering. Hij dacht dat kastje-naar-de-muur-systeem te doorbreken door ouders en leerkrachten eerder in te schakelen.

Zou dat Rouvoet lukken? Een stapel rapporten onderstreept de urgentie van de problematiek. De Raad voor het openbaar bestuur lichtte het programmaministerie voor Jeugd en Gezin door. Conclusie: het is een 'zeer kwetsbare' constellatie. Rouvoet beschikt over weinig eigen ambtenaren. De meesten ressorteren onder de departementen van Justitie, Onderwijs en Sociale Zaken. 'Veel ambtenaren die aan dit programma zijn verbonden, hebben meerdere politieke broodheren en moeten dus voortdurend met loyaliteiten schipperen,' ontdekte de Raad.

Het managementadviesbureau BMC evalueerde de Wet op de jeugdzorg. Het is weinig opwekkend proza. De zorg aan probleemkinderen is versnipperd over verschillende instanties die niet met elkaar samenwerken. Ook de geldstromen zijn gescheiden. De provincies zijn verantwoordelijk voor de kinderbescherming. De zorg aan licht verstandelijk gehandicapte jongeren wordt betaald uit de AWBZ.

De psycholoog en psychiater moeten hun declaraties indienen bij zorgverzekeraars. Niemand die het coördineert. Op initiatief van PvdA'er Jeroen Dijsselbloem gaat een parlementaire werkgroep nu zoeken naar manieren om de schotten tussen de verschillende instellingen af te breken. Er moet een eind worden gemaakt aan de 'jungle van de jeugdzorg', merkte het liberale Kamerlid Ineke Dezentjé Hamming tijdens het betreffende debat op. Een jungle waarin Rouvoet volgens haar hopeloos verdwaald is.

Minstens zo moeilijk heeft Rouvoets collega voor WWI het. Daar is voor een andere opzet gekozen: ambtenaren die afkomstig zijn van Binnenlandse Zaken en Justitie vallen rechtstreeks onder de programmaminister. Hoeveel voeten dat in de aarde had, valt te lezen in Vogelaars dagboek Twintig maanden knettergek. Van der Laans probleem is de gigantische breedheid van zijn portefeuille.

Naast het onder de duim houden van Wilders is Van der Laan nog verantwoordelijk voor de inburgeringscursussen die van geen kant lopen, de Vogelaarwijken die op hun geld wachten en de woningcorporaties die onder toezicht moeten worden gesteld omdat ze in megalomane projecten investeerden of bestuurders hadden aangetrokken die liever in een Maserati rondreden dan op hun dienstfiets.

Tel daar nog het instorten van de bouw als gevolg van de financiële crisis bij op en het is duidelijk: dit kan geen normaal mens aan! Toen Margalith Kleijwegt en ik voor VN 42 Van der Laan interviewden, schrok ik me te pletter van zijn hectische leven dat de programmaminister leidt: van de Kamer voor een debat over de scheiding tussen kerk en staat naar Nieuwegein waar de integratie van de Roma's bleek te zijn mislukt. Het hield niet op. Hoe lang gaat dit goed, vroeg ik me af.

Benieuwd of Balkenende V (of Verhagen of Hirsch Ballin I) de programmaministeries in stand houdt. De Raad voor het openbaar bestuur adviseert om dat wél te doen. Beide ministers moeten dan over een eigen begroting en een eigen ambtelijke staf beschikken. Mooi als blijvend wordt geprobeerd de verkokering terug te dringen. Alleen: wie vind je bereid zo'n Herculestaak op zich te nemen?