Nederlandse ondernemers hebben niet de gewoonte zich actief in de verkiezingscampagne te mengen. Het is hier geen Chicago of Sicilië! De lobbyisten van VNO-NCW en MKB-Nederland mijden als het even kan de schijnwerpers. De achterkamertjes en wandelgangen vormen hun natuurlijke habitat. Daar kun je in een ongedwongen sfeer contacten leggen. Daar kun je politici en beleidsambtenaren wijzen op het belang van investeringen in de kennisinfrastructuur en bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Meestal blijft zo'n gesprek beperkt tot bread-and-butter issues. 'Bij hoge uitzondering uiten we ons over zaken die buiten onze eigen scope vallen,' zoals werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes het formuleerde in de Volkskrant. Mocht de nood aan de man komen, dan beschikken de zendboden van het bedrijfsleven over tal van mogelijkheden hun mening te geven: tête-a-tête-jes met bewindslieden, sms'jes aan de minister-president, discrete etentjes in Visrestaurant Brittenburg in Katwijk of Buitenplaats Slangevegt bij Breukelen. Belangrijkste gedragsregel is al decennialang: verricht je werk in stilte, achter de schermen.

Des te opmerkelijker dat de ondernemers de verkiezingen op 9 juni kennelijk zo belangrijk vinden dat ze hun stilzwijgen hebben doorbroken. Wientjes en zijn rechterhand bij VNO-NCW Niek-Jan van Kesteren geven in interviews frank en vrij hun mening over Wilders ('Het virulente anti-islamisme van de PVV is schadelijk voor de open, op het buitenland gerichte economie van Nederland'), Balkenende ('Als je al tien jaar minister-president bent, moet je je misschien afvragen: kan ik dat nog vier jaar opbrengen?') en de verhoging van het toptarief die PvdA en de SP in hun verkiezingsprogramma hebben staan ('Slecht voor het vestigingsklimaat en het levert de schatkist niets op').

Tijdens het D66-congres in de Convention Factory in Amsterdam bestegen maar liefst twee koplopers in de Volkskrant Top-200 van invloedrijkste Nederlanders de katheder: de nummer één (SER-voorzitter en oud-ING-bankier Alexander Rinnooy Kan) en nummer zes (bestuursvoorzitter Hans Wijers van multinational AkzoNobel). Beiden benadrukten dat er momenten waren waarop mensen met een vooraanstaande positie niet langer aan de zijlijn konden blijven staan. Op 9 juni stonden de Nederlanders voor de keus: bleven we navelstaren of werden we weer de kosmopolitische natie die in de Gouden Eeuw zoveel eer inlegde met zijn mengeling van ondernemingslust en tolerantie? Vandaar dat Rinnooy Kan en Wijers steun kwamen betuigen aan de hervormingsagenda van Pechtold. Het gevaar van een xenofoob en provincialistisch Nederland wordt in de directiekamers zo groot geacht dat Wientjes, Van Kesteren, Wijers en Rinnooy Kan toestemming hebben gekregen van hun hart niet langer een moordkuil te maken. De ondernemers zijn uit de kast gekomen.

Pikant is dat VNO-NCW en MKB-Nederland de confrontatie niet schuwen met de twee politieke partijen die hun van oudsher het meest dierbaar zijn: CDA en VVD. Het CDA wil de komende kabinetsperiode achttien miljard euro bezuinigen, de VVD dertig miljard. Van de werkgevers mag het een tandje lager: 'We willen uit de crisis groeien in plaats van uit de crisis bezuinigen.'

Terwijl Balkenende en Rutte de mogelijkheid van regeren met Wilders nadrukkelijk openhouden, wijzen Wientjes en zijn evenknie uit het midden- en kleinbedrijf Loek Hermans zo'n conservatief-nationalistische coalitie bij voorbaat af. 'Kom nou toch, we gaan toch niet zo gek doen dat de PVV in het kabinet komt? We zijn een nuchter land, mag ik hopen,' zei Wientjes tegen de Volkskrant. CDA-lid Niek-Jan van Kesteren, algemeen directeur van het gezamenlijke bureau van VNO-NCW en MKB-Nederland in de Haagse Malietoren, deinst er niet voor terug te constateren dat 'we conceptueel aan het eind van de kabinetten-Balkenende zijn gekomen. We hebben een nieuw concept nodig.'

Het grote raadsel is welke toekomstgerichte en conceptueel sterke politicus volgens de werkgevers de fakkel van JPdeMP kan overnemen. Rinnooy Kan en Wijers hebben inspirerende congrestoespraken gehouden, maar willen ze ook in het kabinet? 'Die vraag is niet aan de orde,' zei Wijers ('Ik heb een zware, fijne baan bij AkzoNobel') afgemeten in Nova. Rabobank-veteraan en diep denker Herman Wijffels heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij voor geen geld het Catshuis in wil. In de Malietoren geven ze hoog op van VVD'er Ben Verwaaijen die de PTT en British Telecom hervormde en nu Alcatel-Lucent onder handen heeft. Maar die zei onlangs: 'Ik zit niet op politieke baantjes te wachten. Ik ben te resultaatgericht.'

Jammer voor de ondernemers, maar de volgende premier van Nederland is vast weer een traditionele partijtijger.