Wouter Bos dacht goede sier te maken met de redding van Fortis. Maar anderhalf jaar geleden nog weigerde hij te interveniëren ten gunste van ABN AMRO en ING.

Toen Wouter Bos nog maar net een dag minister van Financiën was, stond president Nout Wellink van De Neder­land­sche Bank op de stoep. Hij moest de vicepremier wat vertellen: achter de schermen werd al maanden gepraat over een fusie tussen ABN AMRO en ING. De grootste Nederlandse bankverzekeraar kon ontstaan. Alleen: het boterde niet tussen de CEO’s Rijk­man Groe­nink en Mi­chel Til­man. Zou het nieuwe kabinet zich niet als relatiebemiddelaar kunnen opwerpen? Groe­nink en Wellink wilden graag bij Bos langskomen.

Nog mooier zou het zijn als ook premier Bal­ken­en­de acte de présence gaf. Rou­ti­nier Wel­link wist precies wat er op het spel stond. Rond diezelfde tijd was een speculant met de idealistische naam The Child­ren’s In­vest­ment Fund begonnen dreigbrieven te schrijven aan ABN AMRO: de bank was te sloom, de directie te lui, het rendement moest omhoog. Desnoods moest de financiële instelling worden gevierendeeld en in partjes worden verkocht. Wel­link wilde dat rampscenario ten koste van alles voorkomen. Hij vond bij de regering geen enkel gehoor.

Bos verzekerde de president dat zijn sympathie naar een fusie tussen ABN AMRO en ING uitging. Maar Ne­der­land moest wel uitkijken dat de Eu­ro­pese Unie niet met de beschuldiging van concurrentievervalsing kwam. Van een tête-à-tête in aanwezigheid van Bal­ken­en­de kon al helemaal geen sprake zijn. De PvdA-leider was op dat moment de verkiezingscampagne van 2006 (‘U draait! U liegt!’) nog lang niet vergeten. Binnen het nieuwe kabinet moest hij eerst maar eens zijn eigen piketpaaltjes slaan.

Niet de premier maar híj ging over het Ne­der­land­se financiële bestel. Bal­ken­en­de vond dat best. De oud-compagnon van Gerrit Zalm en Lau­rens Jan Brink­horst geloofde – toen nog – heilig in de vrijemarkteconomie en de onbelemmerde doorstroming van goederen en kapitaal binnen Eu­ro­pa. Twee jaar eerder had hij collega Ber­lus­co­ni nog op de vingers getikt vanwege diens poging de Italiaanse bank An­ton­ve­ne­ta uit de klauwen van ABN AMRO te redden. Moest Ne­der­land dan nu zo nationalistisch zijn om ten gunste van Rijk­man Groe­nink te interveniëren? De afloop is bekend: de fusie tussen ABN AMRO en ING werd afgeblazen, The Child­ren’s In­vest­ment Fund kreeg zijn zin. Barclays deed een bod.

Uiteindelijk werd de tweede bank van Ne­der­land verdeeld tussen het Bel­gische Fortis, het Schot­se RBS en het Spaan­se San­tan­der. Vlak voor de zomer van 2008 wijdde de Tweede Ka­mer nog een debat aan de teloorgang van het kroonjuweel van de Zuid­as. Voor­al VVD-leider Mark Rutte wond zich op over de onverschilligheid die Balkenende en Bos tentoon hadden gespreid. De premier reageerde geïrriteerd. Hij bleek nog steeds boos te zijn op Nout Wellink. Waar bemoeide zo’n man zich mee? Buiten de Haag­se kaasstolp veranderde de wereld intussen snel. In mei meldde Fortis nog ‘goede vooruitgang bij de integratie van ABN AMRO’ (‘Tijds­plan­ning, synergieën en integratieproces volledig op schema’).

Een paar weken geleden mocht ik – als cliënt van Dé Bank – het overzicht van nieuwe beleggingsfondsen ontvangen. Het ABN AMRO Global Income High Equity Fund heet voortaan Fortis L Fund Equity Growth Europe, het ABN AMRO International Derivatives Fund is omgedoopt in Fortis Plan International Derivatives Fund2, het is maar dat u het weet. Een paar weken geleden – het lijkt alsof er sindsdien een eeuw voorbij is gegaan! Op Wall Street zijn gerenommeerde firma’s als Lehman Brothers en Merrill Lynch als sneeuw voor de zon verdwenen. Hy­po­theek­ver­strek­kers Fannie Mae en Freddie Mac en verzekeraar AIG moesten door de overheid worden gered.

Op het hoofdkwartier van Fortis aan de Brusselse Koningsstraat konden topmannen Jean-Paul Votron, Herman Verwilst en Mau­rice Lip­pens hun koffers pakken. Zaterdagavond rukte Wou­ter Bos meteen uit naar het Fre­de­riks­plein (De Neder­land­sche Bank) toen daar over het dreigende faillissement van Fortis moest worden gepraat. Zondag zat hij in Brus­sel voor topoverleg met zijn collega’s uit België en Luxem­burg over de toekomst van de bank die reclame voor zichzelf maakt met de achteraf wel erg wrange slogan ‘Here today. Where tomorrow?’ Een toekomst die nooit meer was aangebroken als de overheden van de Bene­luxlanden niet diep in de buidel hadden getast. Fortis is nu feitelijk genationaliseerd. Naar een koper voor ABN AMRO (ING?) werd maandagochtend vroeg nog gezocht.

Wouter Bos leek zijn finest hour te beleven: eerst een sluitende begroting ingediend, nu een hele bank gered. Tijdens een bijeenkomst in de Rode Hoed signaleerde de leider van een electoraal zieltogende sociaal-democratische partij dat het neoliberalisme en het geloof in de ongebreidelde macht van het kapitaal hun langste tijd hadden gehad. Euforisch: ‘De socialisten trekken nu zelfs Wall Street binnen.’ Maar het is nog maar anderhalf jaar geleden dat dezelfde Wouter Bos met een beroep op de vrije marktwerking weigerde te interveniëren ten gunste van ABN AMRO en ING. Hadden Balkenende en hij niet beter meteen kunnen luisteren naar Nout Wellink?