Sinds de val van Mu­ba­rak en Ben Ali zelden zo’n Um­wer­tung aller Werte meegemaakt als op het CDA-congres in het Haagse World Forum. Vliegensvlug maakte het ancien régime plaats voor een nieuwe­ domina. Terwijl in het trappenhuis oud-premier Balkenende met een biertje in de hand afscheid stond te nemen van zijn laatste getrouwen, bestormden de media het podium om Ruth Peet­oom te ontmoeten. Met 60,9 procent van de stemmen had de predikante van de Utrechtse Nicolaïkerk zojuist een landslide victory behaald. Peet­oom, die als medeauteur van het rapport Verder na de klap de coterie rond Bal­ken­en­de uitmaakte voor ‘technocraten’ die geen ‘second opinions’ en ‘kritische reflecties’ meer tot zich lieten doordringen, was nu zelf tot partijvoorzitter gekozen.

In haar aanvaardingsspeech droomde de dominee hardop van een CDA ‘zonder grote ego’s en lange tenen’, een partij die zich niet opsloot in het bestuurlijke circuit maar de haarvaten van de samenleving opzocht. Ook moest de dialoog met moslims en hindoes worden aangegaan. Leuk voor Maxime Verhagen om uit te leggen aan gedoogpartner Wilders.

Een paar uur eerder had de partijleiding het dissidente Eerste Kamerlid Rob van de Beeten nog afgeserveerd. Hij keerde zich vorige zomer tegen de alliantie met de PVV (‘Geen democratische partij maar een eenmanszaak rond slechts één leider’, oordeelde de jurist). Ondanks een bemiddelingspoging van Wim Deetman bleek voor Van de Bee­ten geen plaats te zijn in de nieuwe senaatsfractie. Kort na vieren laakte Ver­ha­gen het gedrag van Hirsch Bal­lin en Klink, die aan de vooravond van het congres openlijke kritiek hadden geuit op het gedoogkabinet. ‘Neem een voorbeeld aan voetballers,’ hield de vicepre­mier de dwarsliggers voor: ‘Het kan geen kwaad elkaar soms eens stevig de waarheid te zeggen, maar dan wel in de kleedkamer. Op het veld staan we schouder aan schouder’ (wel eens van Ajax gehoord, Verhagen?). Scheidend partijvoorzitter Liesbeth Spies deed er een schepje bovenop: ‘De leden hebben schoon genoeg van mastodonten die het CDA afvallen en bekritiseren.’

Nog geen half uur later kwam de uitslag van de stemming. De winnaar was de kandidate die de hartelijke steun geniet van Hirsch Ballin, Klink, Lub­bers, Veer­man en Wijffels. Voorgan­ger Spies en Peet­oom omhelsden elkaar, een confettiregen daalde neer, tegenkandidaat Sjaak van der Tak wenste zijn concurrent Gods zegen toe, uit de luidsprekers schalde ‘Can’t You Feel a Brand New Day’. Want geen partijcongres zonder mediamoment. De uitverkorene verzekerde: ‘We gaan het samen doen.’

Haar eerste voornemen: na de grote verkiezingsnederlaag van het CDA in 1994 werd een Strategisch Beraad ingesteld vol veteranen als Andriessen, Hirsch Ballin, Donner en Wijffels. Pen­voer­der was Balkenende. Die beraadsgroep zette een nieuwe koers uit. Zo’n denktank wil Peetoom nu opnieuw. Daar­naast komt er een ‘permanente programmacommissie’ die moet zorgen dat de christen-democraten bij discussies over immigratie, integratie en de grote steden niet nóg een keer de boot missen. Peet­oom treedt samen met Verhagen en fractieleider Buma toe tot de ‘collectieve leiding’ die de partij gaat aansturen. Ze krijgt een stevige vinger in de pap bij de samenstelling van de volgende Twee­de Kamerfractie (de huidige is volgens de evaluatiecommissie waarvan ze vicevoorzitter was te flets) en bij de speurtocht naar een nieuwe lijsttrekker (‘Dat kan Maxi­me Verhagen zijn of Jan Kees de Jager zijn, maar ook iemand die we nu nog niet kennen. De toekomst ligt open,’ zei ze in Met het oog op morgen). Een opmerking die haaks staat op de visie van de rechtervleugel die in Verhagen nu al de onbetwiste partijleider ziet.

Tussen de Haagse CDA-politici en een partijvoorzitter kan het lelijk misgaan, leert de geschiedenis. Na het debacle van 1994 stuurde waarnemend voorzitter Tineke Lodders fractieleider Elco Brinkman zonder pardon de laan uit. Najaar 2001 raakten fractieleider Jaap de Hoop Scheffer en partijvoorzitter Marnix van Rij verwikkeld in zo’n heftige strijd om de macht dat ze allebei van het toneel moesten verdwijnen. Bal­kenende overleefde de lastige partijvoorzitter Marja van Bijsterveldt alleen door na de verloren gemeenteraadsverkiezingen van 2006 tijdig bij te sturen. De premier moest beloven minder over zijn hervormingsagenda te praten en meer over ‘investeren in mensen’. Anders kon hij gaan.

Nu wordt Maxime Verhagen geconfronteerd met een partijvoorzitter die van het congres een grotere machtspositie heeft gekregen dan Lodders, Van Rij en Van Bijsterveldt bij elkaar. En dan is het ook nog een sociaal bewogen stadspredikante. Tip voor Ver­ha­gen: ga nu vast oefenen op de Berg­rede van Matteüs en lees elke dag Trouw!