Het weekend van 20 en 21 februari 2010 stond de telefoon niet stil. De spindoctors van de PvdA informeerden of ik een artikel aan het schrijven was over de val van het vierde kabinet-Balkenende. Ze wilden best een handje helpen.

Geweldig dat Wouter Bos zijn veto had uitgesproken over een nieuwe missie in Zuid-Afghanistan, zeiden ze. Te vaak was hij voor een draaikont uitgemaakt. Nu had hij laten zien dat hij zijn rug recht kon houden. De sociaal-democraten zwichtten niet langer voor Bal­ken­en­de en Verhagen. Ze hoopten dat ik iets aan deze analyse had. Even later meldden de fluisteraars van het CDA zich. Zij hadden de breuk in het kabinet-Balkenende anders ervaren. Bos zou zich niet hebben neergelegd bij het premierschap van Bal­ken­ende. Hij zaagde voortdurend aan diens stoelpoten. Nu waren de PvdA'ers aan het muiten geslagen. De­ser­teurs waren het, slappelingen die voor een moeilijk besluit terugdeinsden. Mocht ik een commentaar met dat als strekking willen schrijven, dan hadden de CDA'ers geen bezwaar. De onderlinge communicatieoorlog, die het centrum-linkse kabinet vanaf het begin had gekenmerkt, bereikte een grote hoogte.

De PvdA dacht op dat moment dat het ten val brengen van Balkenende een politieke meesterzet was. De premier, die sinds 2002 drie kabinetten voortijdig had zien stranden, kon niet meer de verkiezingen in als toonbeeld van continuïteit en stabiliteit. Bos had besloten zich terug te trekken ten gunste van de populaire burgemeester van Amsterdam, Job Cohen. Nog even en er zou een PvdA'er in het Torentje zitten.

De verkiezingsuitslag van 9 juni doorkruiste dat scenario. Niet Cohen kwam aan de macht maar het driemanschap Rutte, Verhagen en Wilders. De PvdA verpieterde in de oppositie. In een Kamerdebat benadrukte de CDA-fractie dat de PvdA geen illusies meer hoefde te koesteren. Verhagen citeerde zijn verre voorganger monseigneur No­lens die in 1925 had gezegd dat van samenwerking met de roden alleen 'in uiterste noodzaak' sprake kon zijn. Ver­hagen: 'Hij sprak ware woorden.' De 'Don Corleone van het Binnenhof' voorzag niet dat het kabinet met gedoogsteun van Wilders binnen anderhalf jaar al weer in duigen zou liggen.

Inmiddels zijn de bordjes verhangen. CDA én PvdA dreigen bij de komende verkiezingen te worden vermalen tussen Rutte en Roemer. Een goed moment voor de in versukkeling geraakte volkspartijen om elkaar opnieuw te ontdekken. Verha­gens opvolger Sybrand Buma deed de openingszet. Begin juli stond hij NRC Handelsblad te woord. Hij verklaarde geen gevoelens van haat of nijd tegen de sociaal-democraten te koesteren. De strijdbijl moest maar eens worden begraven. Voor een nieuw kabinet waren niet alleen de vijf Lentepar­tij­en nodig, maar ook Die­de­rik Sam­som: 'Het midden moet van zich afbijten, duidelijk maken dat de flanken niet werken, dat polarisatie niet werkt.'

Goed voorbeeld doet goed volgen. De reactie van de PvdA bleef niet lang uit. Nog dezelfde week nam Samsom de uitgestoken hand aan. De PvdA-leider in Trouw: 'Het CDA en de PvdA zijn de enige partijen die nog de ambitie hebben deze samenleving bij elkaar te houden. We zijn allebei volkspartijen en emancipatiepartijen'. Zijn eerdere liefdesverklaring aan het adres van de SP was hij kennelijk vergeten. Die partij wilde op een onverantwoordelijke manier de staatsschuld laten oplopen, zei Samsom nu: 'Dan houd ik mijn hart vast.'

Zelfs Wouter Bos, in 2010 verantwoordelijk voor de zelfmoord­aanval op zijn eigen kabinet, sloeg aan het flirten met de christen-democraten. In zijn hoedanigheid van Volkskrant-columnist noemde hij de hernieuwde toenadering tussen CDA en PvdA 'een van de interessantste politieke ontwikkelingen van de laatste weken'. De economische crisis was zo uit de hand gelopen dat alle redelijke krachten elkaar moesten opzoeken. Een volgend kabinet kon niet breed genoeg zijn. In het licht van de grote problemen waar Nederland voor stond, waren de verschillen tussen CDA en PvdA eigenlijk te verwaarlozen. De nieuwe Wouter Bos: 'Dat inzicht staat me aan.'

Altijd fijn als mensen zich over hun persoonlijke gevoelens heen weten te zetten. Een leerproces is iedere politicus gegund. Alleen: was het achteraf niet handiger geweest het vierde kabinet-Bal­kenende niet op te blazen, Wouter?