Rita belooft een land waarin ‘u het weer voor het zeggen krijgt’. Waar doet me dat aan denken?

De trailer met beelden van dijken, duinen, molens en stranden is net vertoond. Oud-televisiepresentator Willibrord Frequin heeft ‘onze prachtige eilanden’ geprezen. Met wapperend rood-wit-blauw op de achtergrond zet de Holland Big Band het ‘Wilhelmus van Nassouwe’ in. Het ontbreekt er nog maar aan dat de band ook ‘Piet Hein zijn naam is klein’ en ‘Waar de blanke top der duinen’ ten gehore brengt. Een standje achterin de hal verkoopt gadgets: T-shirts met de beeltenis van Rita, een voetbal in oranje kleuren, een paraplu tegen de typisch Hollandse regen. Het publiek houdt het midden tussen de bezoekers van de Miljonairsbeurs en de fans van musicals van Joop van den Ende: projectontwikkelaars en kleine ondernemers. De enige allochtonen zijn de zangeres die ‘I’m every woman’ zingt en Indo-idool Sandra Reemer.

Vanavond is vooral de blanke top en subtop van Nederland goed vertegenwoordigd. ‘O, Rita!’ zwijmelt een man met kalend hoofd als de politica het podium beklimt. Verdonk vaart uit tegen de milieubeweging, linkse politici die het belastinggeld in de bodemloze put van de derde wereld storten en Marokkaanse en Antilliaanse raddraaiertjes die zich niet willen aanpassen. Maar ze keert zich ook tegen de christenen die de koopzondag aan banden leggen en de regenten in Den Haag. Ze belooft een land waarin ‘u het weer voor het zeggen krijgt’. Waar doet me dat aan denken?

Zondag in Hilversum. Jan Nagel heeft net een gast naar het station gebracht. De oud-PvdA-senator somt zijn wapenfeiten op. Begin jaren zestig schreef hij een manifest waarin hij een generatiewisseling binnen zijn partij bepleitte. In 1966 volgde de oprichting van de hervormingsbeweging Nieuw Links die vond dat de PvdA-regenten van toen de democratie te weinig koesterden. ‘Er waart een spook door Nederland,’ signaleerden de auteurs van de brochure Tien over Rood, ‘het spook van de ontevredenheid’. De kloof tussen de politiek en de burgers bleef Nagel boeien. In 1993 stichtte hij de lokale partij Leefbaar Hilversum die het verschil tussen ‘oude’ en ‘nieuwe’ politiek bedacht. Hij was ook betrokken bij Leefbaar Nederland (lijsttrekker: Pim Fortuyn) en de Partij voor Rechtvaardigheid, Daadkracht en Vooruitgang van Peter R. de Vries. Volgens hem heeft de Grote Roergangster Rita Verdonk flink leentjebuur gespeeld bij de leefbaren.

Met moslimhater Geert Wilders wil Nagel niets te maken hebben. Verdonk wil de ontwikkelingssamenwerking om zeep helpen en daar is de vader van de ‘nieuwe politiek’ het niet mee eens. Maar: ‘Rita beschikt wel over een enorme electorale aantrekkingskracht.’ En haar strijd tegen het regentendom bevalt hem. Rita wil alleen regeren als een aantal minimumeisen wordt ingewilligd – dat propageerde Nieuw Links ook. Ze gebruikt de kleur oranje – net als Leefbaar Nederland. Ze wil de bureaucratie bestrijden en de kiezers stemrecht geven via internet – dat ideetje had Nagels vriend Maurice de Hond crimefighter Peter R. de Vries al aan de hand gedaan. Via Kay van de Linde, bij de verkiezingen van 2002 campagneleider van Leefbaar Nederland, nu spindoctor van Rita, zijn de democratiseringsvoorstellen bij Trots op Nederland terecht gekomen. ‘Verdonk moet terugkomen op de verlaging van de ontwikkelingssamenwerking,’ zegt Nagel. ‘Als ze dat doet, vind ik een coalitie met haar denkbaar.’

Wie gaat profiteren van het reservoir aan ontevreden kiezers, door Maurice de Hond geschat op een kwart van het electoraat? Gaat Wilders de verweesde Nederlanders voor zich winnen of Verdonk? Wilders overschreeuwt zich als hij het over de moslims heeft. Verdonk pakt dat handiger aan. Ze beperkt zich tot de mededeling dat de Nederlandse cultuur veel waard is en dat we niet voortdurend op de knieën hoeven voor de minderheden. Dat leidt tot applaus bij ondernemers die vinden dat we ons lang genoeg als Gekke Henkie hebben gedragen, maar voor dat standpunt ook weer geen boycot van Nederlandse waren over hebben. Zwak aan Verdonk is dat ze zich bijna exclusief op die – kleine – ondernemers richt. De PVV wil het nog wel eens over de problemen van de armen in de oude wijken hebben. Bij Verdonk valt daarover geen woord. Het ontbreekt haar totaal aan een sociaal gezicht.

Kan het de PvdA – traditioneel de partij van de kleine man – nog lukken de Tendenzwende in de richting van Verdonk en Wilders te keren? Wouter Bos probeert het tegenwoordig. Op een conferentie van de denktank Policy Network in het Britse Watford betuigde hij dit weekend spijt over de nadruk die de sociaal-democratie heeft gelegd op de globalisering van de economie en de introductie van marktwerking. De PvdA moet zich tot tolk maken van de mensen die zich bedreigd voelen door de globalisering, aldus Bos. Voor Nagel komt zijn bekering te laat: ‘Wouter Bos heeft in 2006 beloofd dat er een onderzoek naar Irak kwam en dat hij geen vice-premier onder Balkenende zou worden. Beide standpunten heeft hij verloochend. Hij heeft zich zelf ongeloofwaardig gemaakt. Bos is een typische exponent van de oude politiek.’