Knetterende 'red lines'

1 maart 2012
Leestijd:

Hoe ver kan Iran nucleair gaan tot de VS en Israël ingrijpen? De ‘red line’ is een gevecht op zichzelf

Het nut van red lines (‘tot hier en niet verder’) is dat de tegenpartij weet waar hij aan toe is, er niet onderuit kan kruipen. Als ze geloofwaardig zijn, willen ze ook nog wel eens werken. Het gevaar van red lines is dat er geen weg terug is. In het conflict over het atoomprogramma van Iran wilden alle partijen tot nu toe de uiterste consequentie – oorlog – liever uit de weg gaan. Wel dreigen, maar niet zeggen waarmee en wanneer.

‘Alle opties liggen op tafel’ is de mantra, maar nooit een als…dan…-scenario. Dat is niet per se laf, maar bewuste politiek. Afschrikken werkt beter als je de tegenstander in het ongewisse laat. Maar als de maanden wegtikken zonder dat er iets gebeurt, komen de rode lijnen toch in beeld. Het atoomconflict met Iran knettert de laatste tijd van de red lines. Een teken van toenemende twijfel en spanning. Twijfel bij Israël en de VS over elkaars bereidheid tot het dreigen met militaire actie, spanning over de gewenste hoogte van de inzet.

Op 2 december zei Leon Panetta (de Amerikaanse minister van Defensie) dat Israël geen militaire actie moest ondernemen, en al helemaal niet zonder coördinatie met de VS. Half december zei premier Netanjahoe tegen Obama dat je zo de oorlog tegen Iran nooit zou winnen. Maar Panetta hield zijn poot stijf. Op 19 december vertrouwde hij een CBS-reporter toe dat het voor hem pas een red line was als Iran een kernwapen zou ontwikkelen, wat zeker nog een jaar niet het geval was. ‘Tenzij ze ergens een geheime uraniumverrijkingsinstallatie hebben.’

Slappe knieën, vond Israël. Op kerstavond zei vicepremier Moshe Ya’alon: ‘Als wij leiders in het Westen horen zeggen dat militaire actie geen werkelijke optie is, dat de prijs te hoog is, dan is het ook geen geloofwaardige optie meer.’ Maar Panetta bleef herhalen dat het kúnnen maken van de atoombom voor de VS niet de red line was, alleen het ontwikkelen ervan. Op 10 januari gooide stafchef Benny Gantz olie op het vuur door in de Knesset te voorspellen dat 2012 een kritiek ‘nucleair’ jaar voor Iran zou worden, waarin het land ‘onnatuurlijke gebeurtenissen’ zou gaan beleven. Kort daarna werd in Teheran een atoomexpert in zijn auto opgeblazen

De VS bleek inmiddels op een zijtoneel wel red line-taal te spreken. Op 12 januari berichtte The New York Times dat de regering-Obama via een geheim kanaal de geestelijke leider Khamenei had gewaarschuwd dat Amerikaanse oorlogsschepen Iran zouden beletten de Straat van Hormuz af te sluiten. Op 16 januari zei inlichtingenchef James Clapper in de Senaat dat Iran nog niet had besloten een kernwapen te ontwikkelen. ‘Belachelijk,’ reageerde Israëls andere vicepremier, Silvan Shalom, de volgende dag. Iedere westerse inlichtingendienst weet dat ze dat wél doen. ‘We moeten daar onderling niet over twisten en hen stoppen.’

‘Het Iraanse militaire atoomprogramma schuift nu een zone van immuniteit in. Het punt waarop een fysieke aanval erop onmogelijk wordt, is de grens.’

Op 2 februari ging de zenuwenoorlog tussen Washington en Jeruzalem door, toen The Washington Post het bericht bracht dat Panetta een Israëlische aanval op Iran ‘binnen drie maanden’ voor mogelijk hield. Terwijl Panetta het bericht niet weersprak, leek in Tel Aviv minister Ehoed Barak (Defensie) uit te leggen waarom de red line was gezakt: niet het hebben van de bom, niet het ontwikkelen ervan, niet het kunnen maken van de bom, maar het niet meer kunnen uitschakelen van het nucleaire programma was nu de grens voor militair ingrijpen. ‘Het Iraanse militaire atoomprogramma schuift nu een zone van immuniteit in. Het punt waarop een fysieke aanval erop onmogelijk wordt, is de grens.’

Na aanslagen op Israëlische diplomaten in Bangkok, Georgië en India kwam Netanjahoe op 15 februari in de Knesset met weer een nieuwe ‘rode lijn’, namelijk ‘tegen Iraanse agressie’. Op 16 februari kwam het in de VS-Senaat tot een botsing tussen inlichtingenbaas Clapper, die herhaalde dat Iran twee rode lijnen niet mocht passeren – het ontwikkelen van de bom en het sluiten van de Straat van Horzmuz – en Republikeinse senatoren die de vorige Israëlische rode lijn (kunnen maken) wilden volgen. Een dag later dienden de senatoren Lieberman en Graham een non-binding bipartisan resolutie in van die strekking, door 29 senatoren gesteund. Sinds een week of twee vinden ‘subgevechten’ in de Senaat plaats over afgeleide rode lijnen (want wanneer mag je spreken van ‘kunnen maken’?). Wanneer houdt het rodelijnengevecht eindelijk op?

Deze week gaat het verder als de ministers van Defensie van Israël en de VS elkaar ontmoeten, een week later staan Netanjahoe en Obama tegenover elkaar in Washington, met rode hoofden.

Over Ko Colijn

Ko Colijn (1951) werkt sinds 1978 bij Vrij Nederland en is directeur van Instituut Clingendael. Hij schrijft over alles wat met internationale politiek te maken heeft: conflicten en oplossingen, falende staten en supermachten, internationale organisaties en ngo’s, schurken en helden.

Literaire Kroniek

Carel Peeters

Over de natuur van Montaigne

Hoe Montaigne via Lucretius het aardse leven ontdekte

 

Max van Weezel

Wilders nu ook tegen Poetin

PVV nu anti-Poetin? Hoe MH17 leidt tot vreemde allianties aan het Binnenhof

Essay

Arnon Grunberg

Collectieve rouw, collectieve hysterie

Essay: Collectieve rouw en de terugkeer van een verdwenen gewaand spook

Dit is goed! Ik ontvang graag wekelijks verhalen in mijn inbox

E-mailadres *
Ja, ik wil graag de VN Nieuwsbrief ontvangen

Neem nu een
abonnement
Jaar
Half jaar
Kwartaal
Proef
Papier en digitaal
Alleen digitaal