IJzeren Maggie

10 februari 2012
Leestijd:

Nu de spanning weer oploopt, behoeft het heroïsche beeld uit 'The Iron Lady' enige correctie

Schot Schot

Er zijn mensen bij wie de tranen in de ogen springen als ze naar The Iron Lady kijken. Er zijn momenten in de film die erom vragen, er misschien zelfs voor zijn verzonnen. Als ze nog in functie was geweest, had Margaret Thatcher zonder twijfel een plaats verdiend in de eregalerij van dwarsdenkers, twee weken geleden in VN.

Koersvastheid voor de een, eigenwijsheid voor de ander, Margaret Thatcher beschikte royaal over beide eigenschappen en verhief ze tot credo. Apart van elkaar soms nuttige leiderschapstrekken, maar samen een niet zo gelukkige combinatie in politieke situaties die subtiliteit en zelfkritiek vereisen. In de film zijn ze flink uitvergroot en dat Meryl Streep gestrikt is voor de rol van Thatcher (weergaloos), kleurt de reputatie van ijzeren Maggie natuurlijk flink bij.

Maar maakt de film Thatcher zelf, met terugwerkende kracht, ook weergaloos? Historisch gezien valt er weinig nuance te beleven in The Iron Lady. De film danst met haastige sprongen door de weinig vrolijke regeerjaren 1979-1990. De woorden die Thatcher berucht maakten, I want my money back!, komen er niet in voor en daarmee is een essentieel stuk geschiedenis uit haar loopbaan gerukt: het gevecht met Europa, het haatobject dat zij nodig had om zich als nationale redster van het Verenigd Koninkrijk te profileren. Er is weinig veranderd, als je ziet hoe David Cameron nu tegen Euroland fulmineert.

Europa was juist een pikant onderdeel van het verhaal over de Falklandoorlog. En dat is juist nu zo interessant, omdat de twist tussen Argentinië en het Verenigd Koninkrijk over de ijskoude archipel weer oplaait. Britse oorlogsschepen, waaronder een onderzeeër met kruisraketten, zijn al onderweg. Prins William heeft voet aan wal gezet, Argentinië dreigt het luchtruim rond de eilanden te sluiten.

Van de eerste Falklandoorlog schetst The Iron Lady het beeld dat Margaret Thatcher als eenzame moedige patriotte een betere calculatie maakte dan een heel leger aan professionele mannelijke adviseurs bij elkaar. In de film trotseert, nee, veracht Maggie de Amerikaanse minister en generaal Alexander Haig, die haar minzaam uitlegt dat ze de Royal Navy met een wel erg riskante expeditie wil opzadelen. Maar de Lady is koppig en de vloot vaart uit. En eerlijk is eerlijk: Thatcher won haar oorlog, de mannen hadden het bij het verkeerde eind.

Dat Thatcher Europa nodig had voor haar overwinning zit de Britten natuurlijk niet zo lekker

Nu de spanning precies dertig jaar later weer oploopt (wees gerust: niemand denkt dat er nog eens om zal worden gevochten) is het goed om dat heroïsche beeld uit de film iets te corrigeren. Na de invasie door Argentijnse troepen op 2 april 1982 rustte de Britse regering een taskforce van de Royal Navy uit om de verre eilandengroep weer te heroveren. Spannend, maar het lukte. Vriend en vijand zijn het erover eens dat het zonder steun van de VS, Chili en de vermaledijde Europese Gemeenschap (zoals die toen nog heette) een stuk moeilijker zou zijn geweest, of zelfs helemaal niet gelukt zou zijn. De Amerikanen haalden een satelliet weg uit het observatiesysteem dat de Sovjetunie bespioneerde en dirigeerden hem naar de Zuid-Atlantische Oceaan. Een Amerikaans vliegveld op het eiland Ascension, cruciaal voor de bevoorrading, werd aan de Britse Royal Air Force ter beschikking gesteld. En het helikopterdekschip USS Guam werd zelfs in het geheim klaar gehouden voor de Britten, mochten de Argentijnen een Brits vliegkampschip tot zinken brengen.

De Fránse Exocet-raketten van de Argentijnen waren een plaag voor de Britse vloot. En daar zat hem de kneep. Doorslaggevend was dat op 16 april een Europees wapenembargo tegen Argentinië van kracht werd, waardoor met name Italiaanse, Franse (en Nederlandse) leveranties snel opdroogden en de Argentijnen gehandicapt raakten. De helpende hand uit Europa temperde niet alleen het I want my money back-gekrijs uit Downing Street (en baande zelfs de weg voor een tijdelijk compromis tussen Londen en Brussel over de Britse contributie aan Europa). De ironie was dat het succesvolle Europese wapenembargo in 1982 zelfs een doorbraakje betekende in de aanzet tot een Europees buitenland- en veiligheidsbeleid, iets wat Margaret Thatcher verder een gruwel was.

Dat Thatcher Europa nodig had voor haar overwinning zit de Britten natuurlijk niet zo lekker. Goed om aan te denken als straks op 2 april de overwinning van Maggie op de Argentijnen weer glorieus wordt herdacht. En als David Cameron tekeer gaat tegen Europa. En als u smelt van bewondering voor die koene Meryl Thatcher.

Over Ko Colijn

Ko Colijn (1951) werkt sinds 1978 bij Vrij Nederland en is directeur van Instituut Clingendael. Hij schrijft over alles wat met internationale politiek te maken heeft: conflicten en oplossingen, falende staten en supermachten, internationale organisaties en ngo’s, schurken en helden.

In memoriam

Sophie Derkzen

In memoriam Frank van der Weide (1964-2014)

Wij gedenken een gewaardeerde en geliefde collega: Frank van der Weide (1964-2014)

Column

Stephan Sanders

De nasleep

Stephan Sanders over MH17, woede, verdriet en de reality check van de Nederlandse almachtsfantasie

Blog

Freke Vuijst

John McCain, 'the man who never met a war he didn’t like’

'De Russian Agression Prevention Act is geen 'laughing matter'

Dit is goed! Ik ontvang graag wekelijks verhalen in mijn inbox

E-mailadres *
Ja, ik wil graag de VN Nieuwsbrief ontvangen

Neem nu een
abonnement
Jaar
Half jaar
Kwartaal
Proef
Papier en digitaal
Alleen digitaal