Zie daar enkele resultaten van de 'groene belastingen' waarmee Jan Kees de Jager aan de weg timmert. Conform de trend van de afgelopen jaren is 'fiscale vergroening' ook voor deze staatsecretaris van Financiën 'speerpunt van beleid'. En dat wordt steeds voelbaarder.

De vliegtax - de milieuheffing op vliegtickets - heeft al geleid tot fel protest. Door de verpakkingenbelasting, ingevoerd per 1 januari, betalen verpakkers nu een heffing afhankelijk van het materiaal waarin zij hun waren aan de man brengen. De verpakkers klagen over de administratieve rompslomp. En de consument is ontevreden over de doorberekende kosten.
Daarbij laait ook de onvrede over de kilometerheffing op. Minister Eurlings van Verkeer wil vanaf 2012 de huidige belastingen voor de aanschaf (BPM) en het bezit (motorrijtuigenbelasting) van een auto omzetten in een belasting op het gebruik van de auto, de kilometerheffing.

Het principe van de vergroening is steeds hetzelfde: door milieuvervuiling relatief duurder te maken en milieubesparing relatief goedkoper, moeten producenten en consumenten hun gedrag veranderen. Al zijn inkomsten voor de schatkist een niet onaanzienlijk nevendoel, gedragsverandering is het hoofddoel. Het principe werkt. Zelfs de vermaledijde vliegtax heeft een bescheiden maar positief effect op het verlagen van de CO2-uitstoot, zo heeft het Milieu- en Natuurplanbureau voorgerekend.

Ook de kilometerheffing is goed voor het milieu. Zelfs als de BPM volledig geschrapt zou worden (waardoor auto's wel eenderde goedkoper worden en de autoverkopen sneller gaan stijgen), maakt de kilometerheffing het rijden zelf toch zoveel duurder dat het milieu ervan profiteert, zo concluderen de planbureaus gezamenlijk in een vorige week gepubliceerd onderzoek.
Groene fiscaliteit werkt. Maar mensen worden er niet blij van. De onvrede verloopt langs twee lijnen, die de fiscus al goed kent: groene belastingen zijn niet leuk, en groene belastingen zijn niet makkelijk.

Belasting betalen is nooit leuk. Groene belastingen zijn extra vervelend vanwege de beoogde gedragsverandering. Mensen veranderen sowieso niet graag. We houden van vliegen, van wijn en van onze auto's. Als de politiek gedragsverandering wil afdwingen via de belastingen, strijkt dat dubbel tegen de haren in.

Leuker hoeft ook niet per se. Erger is de onvrede over de complexiteit van de regelingen. Dit toont namelijk aan dat de groene fiscaliteit niet strookt met het tweede 'speerpunt' waarmee De Jager zich profileert: de vereenvoudiging van het belastingstelsel. Groen belasten is niet simpel. De Jager wil met zijn vergroening namelijk maatwerk leveren en komt daarmee steeds in botsing met de complexiteit van de moderne samenleving.

Neem de verpakkingenbelasting. Voor elk verpakkingsmateriaal is een milieuprofiel en een bijbehorend tarief opgesteld. Verpakkers moeten bijhouden hoeveel ton ze van welk materiaal gebruiken, wat gerust een administratieve uitdaging mag heten. Zeker als we bedenken dat er vele samengestelde verpakkingen bestaan, zoals het drankkarton met aluminium binnenkant en geplastificeerde buitenkant. De kilometertax wordt nog complexer, omdat het hier niet gaat om het gedrag van een paar duizend verpakkers, maar om miljoenen automobilisten die in verschillende auto's, op verschillende tijdstippen, op verschillende wegen rijden.

Natuurlijk zijn er vele technische oplossingen te bedenken, maar wat een doeltreffende kilometertax in elk geval met zich meebrengt, is een complex autovolgsysteem, waarbij vergeleken de al omstreden registratie van kentekens op de snelwegen bij Zwolle kinderspel is. Het kan bijna niet anders of de kilometertax wordt een heffing die qua complexiteit zijn gelijke niet kent.

Vergroening en vereenvoudiging zijn als speerpunten van beleid niet met elkaar te rijmen. Het zou goed zijn als De Jager op dit punt de verwachtingen wat bij zou stellen. Misschien zelfs met een nieuwe slogan: 'Groener kunnen we het wel maken, leuker en gemakkelijker niet.'