De printmedia zitten in hun eigen financiële crisis. Media-minister Plasterk heeft Elco Brinkman al gevraagd om met een commissie deskundigen na te denken over hoe het verder moet met de pers. Hoofdredacteuren dragen suggesties aan: subsidieer ons, of juist: red ons niet. Geef ons toegang tot de miljoenen van de Publieke Omroep, of: maak ons s.v.p. tot nutsbedrijf.

Het achterliggende beeld is steeds dat de geschreven pers op een tweesprong staat: blijven we bij het vertrouwde bedrukte papier, of kiezen we voor het wereldwijde web? Het crisisgevoel is zo bezien begrijpelijk. Afgezien van enkele reuzen en specialisten weet geen journalistiek bedrijf al serieus geld te verdienen op internet.

Maar via het oorspronkelijke afzetkanaal wordt het ook steeds moeilijker. Oplages van kranten en tijdschriften dalen al jaren en de advertentie-inkomsten lopen nu snel terug door de recessie. Hierbij komt dat mediagoeroes als Jeff Jarvis – de inspirator van het VN-Lab – erop hameren dat ‘print’ ten dode is opgeschreven. En dat wie verknocht blijft aan papier, met het papier zal sterven.

Nu staat buiten kijf dat op termijn informatie alleen nog digitaal verspreid zal worden. Papier is te duur, te traag en te milieuvervuilend. De drukpers is niet van de eenentwintigste eeuw. Niettemin zal papier minder snel verdwijnen dan de mediagoeroes beweren. Ze hebben namelijk meer verstand van techniek dan van mensen. 


1. De zieners onderschatten hoe gehecht lezers zijn aan met inkt bedrukt papier. De lezer betaalt niet alleen voor de informatie an sich, deze column is bijvoorbeeld gratis beschikbaar online. Het gaat ook om de beleving van het papieren product. Papier is niet alleen handig, het past ook voor velen in diep ingesleten routines; krantje bij de koffie, naar het strand met Vrij Nederland.


2. Mediagoeroes overschatten het vermogen van papiergebruikers om over te stappen naar nieuwe media. Een computer heeft iedereen. Ja, het internetgebruik neemt elk jaar toe. Maar uit dezelfde metingen blijkt bijvoorbeeld ook dat van de vijfenveertigplussers amper zestig procent de afgelopen drie maanden nieuws heeft geconsumeerd via internet. Om nog maar te zwijgen over het percentage vijfenveertigplussers dat daadwerkelijk een digitaal artikel leest, zonder het eerst uit te printen.


3. De macht der gewoonte verklaart behalve de verknochtheid aan papier ook de trouw van veel lezers. Vaak zijn ze hun hele leven al ‘lid’ en zullen ze dit niet snel opgeven, zolang ze zich maar in hun blad kunnen blijven herkennen.

Het ligt voor de hand dat deze 
trouwe vijfenveertigplussers de komende jaren gewoon papier zullen blijven kopen. Het gaat grotendeels om mensen met geld. Het lijkt me denkbaar dat zij – rijk en verknocht – bereid zijn meer geld uit te geven aan ‘hun’ blad. (Interessante vraag voor op VN-Lab; wat bent u bereid te betalen voor Vrij Nederland?)

De oplage van de papieren bladen zal verder dalen, maar dit kan worden gecompenseerd door hogere verkoopprijzen. Alvorens ten onder te gaan kan ‘papier’ zo nog jaren het medium zijn voor de grijze gegoede elite. De advertentie-inkomsten zullen hier wel bij varen. Alleen via papier kunnen adverteerders zich straks nog een weg banen naar deze exclusieve, koopkrachtige, en lastig online te bereiken doelgroep.

De mediagoeroes overdrijven. Dat papieren bladen met de lezer het graf in zullen gaan, betekent niet dat de schrijvende pers noodzakelijkerwijs voortijdig afscheid moet nemen van hun aan papier verknochte lezers. Indachtig Goethes ‘Stirb und Werde!’ is samen leven en samen sterven ook een optie. Bovendien houdt het journaille hiermee vast aan een oud en beproefd verdienmodel. En met verdienmodellen is het net als met schoenen: je kunt de oude maar beter niet weggooien voor je nieuwe hebt.